Veiligheid

Nog een immer weerkerend thema bij weggebruikers en al zeker bij fietsers. Met de zichtbaarheid - actief zowel als passief - zit het intussen snor (zowel bij de Orca als de Kobra, de Trek en de Birdy), maar veiligheid betekent meer dan gezien worden.

Ik merk dat de bochtsnelheid met de Orca beduidend hoger ligt dan met de Alleweder. Een Orca kleeft niet aan de weg zoals een WAW, maar het verschil met de Alleweder is  opmerkelijk, toch als ik op de snelheidsmeter kijk. Zo, op het gevoel, lijkt het niet zo, maar een blik op de snelheidsmeter doet me toch geregeld schrikken. De Orca is dus te beschrijven als een "valse trage". Het feit dat er veel minder rijgeluiden zijn dan in de Alleweder zal hier ook wel meespelen.

Een eerste gedachte is dan "kalm aan, met wat minder lukt het ook wel". Want je wil niet dat je mooie, nieuwe velomobiel op zijn kant gaat!
En dan denk je verder: wat als dat toch zou gebeuren? Zonde van de nieuwe fiets, maar vooral: wat gebeurt er met het mannetje dat erin zit? Er zit wel een heuse veiligheidskooi in de Orca, met een rolbeugel achter mij, en er zit ook een dakje op, maar dat bestaat slechts uit twee aluminium buisjes en wat schuim... Dat zal weinig bescherming bieden.

Doet een helm wat voor de veiligheid? Zoals ik voordien al op de blog meldde, zijn de meningen sterk verdeeld. Veel lijkt af te hangen van het soort impact. Ik kan me voorstellen dat een val met een bukker of het op de kant gaan van een velomobiel een heel ander gevolg hebben voor hoe de helm een klap moet opvangen.

Voor de rest zit ik helemaal binnen die veiligheidskooi, maar mijn hoofd komt daar wel boven. Het plan is om nog lang met de Orca ritten te kunnen maken, dus moet ook ik heel blijven. Toch maar een helm dus. Die moet zowel in de Orca als op de Kobra gebruikt kunnen worden en misschien af en toe ook wel op de bukkers (Trek toerfiets en Birdy).

Daarbij wil ik wel opmerken dat ik bij mijn standpunt blijf wat fietshelmen betreft. Elk moet voor zichzelf uitmaken of zoiets nuttig is of niet. Ik blijf een tegenstander van helmplicht. Het is veel belangrijker om zoveel mogelijk mensen op de fiets (en uit de auto) te krijgen; helmplicht is niet uitnodigend om bijvoorbeeld even op de fiets te springen om naar de bakker of de slager te rijden.

Goed. Een valhelm dus. Die vind je in vele smaken en kleuren. Vroeger had ik er maar liefst twee liggen: één van B'Twin (Decathlon) en een Ekoi City E+. 

Die eerste is doorgeschoven naar een andere fietser, want door de vorm was die onbruikbaar op de Kobra en in de Alleweder (stak achteraan te ver uit). De Ekoi is qua concept heel praktisch: kort en met een geïntegreerd vizier. Zoals je op de foto kunt zien, zijn de bovenste ventilatieopeningen zelfs afsluitbaar bij regen.
Helaas laat de kwaliteit te wensen over: bij het sluiten van het vizier met één hand - wat toch de bedoeling moet zijn - komt dat heel dikwijls los. Dat betekent dan stoppen, helm afnemen, vizier weer bevestigen en voorzichtig met twee handen sluiten. Daarnaast is de vorm niet zo denderend: blijkbaar hebben de Fransen een rond hoofd, want voor- en achteraan is de druk vrij hoog, terwijl die aan de zijkanten dan weer laag is. Kortom: wel een leuk concept, maar niet echt comfortabel en slecht uitgewerkt. Dat hangt dan weer samen met de prijs: de Ekoi kostte met alles erop en eraan zowat € 50.

Er moest dus een nieuwe valhelm komen. Over de zin en veiligheid ervan is heel veel lectuur te vinden: ideeën, beoordelingen en vooral rapporten van studies, waaruit blijkt dat veel helmen eigenlijk niet helemaal doen wat zou moeten. Een helm dient om de schedel te beschermen bij een val. Een eerste zwak punt blijkt te zijn dat het zwakste deel van de schedel, de slapen, door de meeste helmen niet beschermd wordt. Ze staan namelijk bovenop het hoofd. Een tweede gevaarlijke zaak is dat veel helmen de kans op torsie van het hoofd bij een val vergroten. Daardoor is je hoofd wel beschermd, maar stijgt de kans op letsel van de nekwervels.
Mijn totaal onwetenschappelijke conclusie is dan dat ik beter zoek naar een helm die niet op, maar rond het hoofd zit en dan kom je uit bij de "skaterstyle" helmen (lijkt erg op een skihelm). Een korte speurtocht bij de grotere fietshandels in het Gentse leerde me dat er dan keuze is tussen Nutcase, Nutcase en Nutcase... Afgaand op mijn geheugen meen ik te weten dat ernstige bedenkingen waren bij de producten van dit merk. Die hoef ik dus niet. Uiteraard zie je er heel veel in Gent: wie een skaterstyle helm wil, heeft amper tot geen keuze.

Dat betekende dus dat ik het wereldwijde web op moest en het risico diende te nemen een helm te bestellen zonder passen. Mijn hoofdomtrek meten om de juiste maat te bestellen, dat is geen probleem, maar de helmvorm en hoe die "valt" op je hoofd, dat blijft afwachten.
Het werd uiteindelijk een Giro Surface, waarbij je niet enkel de pasmaat (omtrek) vlot kunt regelen, maar ook kunt bepalen of die meer naar voren of naar achteren moet kantelen.

Foto: Giro.com

Meteen werd een Vaude helmmuts meebesteld, zodat het ook bij -10° C comfortabel blijft. Het andere uiterste - hete zomerdagen - vormt allicht wel een probleem met zo'n helm, maar dan zijn we weer heel wat maanden verder en ik kan nog uitkijken voor een goed geventileerde, compacte zomerhelm. Dan denk ik aan de nieuw verschenen Uvex City V: het geïntegreerde vizier houdt stof en insecten weg, maar laat de lucht voldoende circuleren, zo lijkt me.

(foto van het web geplukt)

Eerst even afwachten hoe de Giro presteert als het warmer wordt.

Een bijkomende kwestie was: past mijn hoofd met een helm onder het Orcadakje? Dit testte ik vooraf uit met de Ekoi.
Het antwoord is in mijn geval: ja, net. Dat wil zeggen dat de helm de randen van het dakje af en toe raakt als ik stevig door elkaar geschud wordt (de Belgische fietspaden zijn nu eenmaal niet van dezelfde kwaliteit als de meeste Nederlandse). Het leven is nu eenmaal een aaneenschakeling van compromissen.

De Surface is ondertussen al enkele keren uitgetest. Qua pasvorm kan het moeilijk beter: je voelt niet dat hij op je hoofd staat en de grootte is prima te regelen. Handig als je een muts wil dragen tegen de kou: een draai aan het stelwieltje en alles past weer als gegoten. Het klepje vooraan doet het ook goed: het geeft wat schaduw die over je ogen valt. Ook op de bukker merk je amper dat je een helm op hebt. Zoonlief vindt het er wel idioot uitzien, zo'n "pot" op je kop, maar dat is natuurlijk subjectief. De bewegingsvrijheid in de Orca is iets beperkter met de helm, maar eigenlijk stoort dat niet.

Ecologie en veiligheid

... beiden gecombineerd in een fietshelm !

Verrassende ontdekking: Abus - wereldbekend als fabrikant van sloten - lanceert een ecologische fietshelm: de Kranium.

foto: Abus

Ik had er nog weinig bij stilgestaan, maar de materialen waarvan een fietshelm (of om het even welke helm) gemaakt worden, zijn niet echt ecologisch. Wel: Abus lijkt daar een oplossing voor gevonden te hebben, die ook nog voldoet aan de EU-normen.

Blijkbaar haalde de ontwikkelaar zijn inspiratie bij de schedelconstructie van de specht. De schokabsorberende laag wordt gevormd door een matrix in karton (hout/cellulose), overtrokken met een laag gerecycleerde kunststof (EPS) en binnenin een dunne laag piepschuim, om te vermijden dat de honingraatstructuur afdrukken in je schedel nalaat.

Zo op het zicht ziet de helm er behoorlijk veilig uit, maar natuurlijk moeten tests dat uitmaken. De Europese norm heeft nu eenmaal de naam niet echt garant te staan voor veiligheid bij het fietsen, hooguit bij het vallen vanuit stilstand.

Helaas hangt aan het ecologische wel een serieus prijskaartje: € 90 voor een fietshelm is niet weinig, maar ook weer niet overdreven veel. Jammer genoeg is hij (voorlopig ?) enkel in het zwart leverbaar. Een fellere kleur zou ook veiliger kunnen zijn.

Als de helm aan het eind van zijn leven gekomen is, is hij ook weer recycleerbaar. Mooi meegenomen.

De helm zou vanaf begin 2013 leverbaar worden.

fietshelmen

Een eeuwige discussie: moet je die nu verplicht maken of niet ? De Nederlandse Fietsersbond publiceerde een artikel waarin, kort gezegd, gesteld werd dat een helm niet veel uithaalt, aangezien de veiligheidsnormen niet voldoen. Of anders gezegd: een helm die aan de normen voldoet, is niet noodzakelijk een veilige helm. In een Duits artikel in Fahrradzukunft (enkel te lezen na registratie) wordt dan weer een heel ander beeld opgehangen.

Los van de zin of onzin van een helm, wordt ook nog veel gedebatteerd over het invoeren van de helmplicht. Ik ben in elk geval tegen. Niet omdat het dragen van een helm niet nuttig zou zijn, maar omdat het heel makkelijk een instrument wordt om boetes te incasseren. Even naar de bakker om de hoek fietsen ? Geen helm = boete...

Dan heb ik het liever zoals het nu is: wielertoeristen zie je zo goed als nooit zonder helm rijden en voor vele fietsforenzen geldt hetzelfde. Binnen de stadskern is dat veel minder het geval en dat is ook logisch: daar zal je veel frequenter stoppen en ergens binnenstappen en daarnaast is de snelheid ook veel lager. Geen verplichting, wel gezond verstand.

In Zweden is recent de helmplicht ingevoerd voor jongeren tot 15 jaar. Een grafiek die gepubliceerd werd op Copenhagenize maakt de gevolgen duidelijk. Cynisch zou je kunnen zeggen: doel bereikt, want het aantal ongevallen en zeker ongevallen met hoofdletsel zal sterk verminderd zijn. Dat de hoofdreden hiervoor is dat er sindsdien minder gefietst wordt door die groep, is waarschijnlijk minder interessant ? Het toont in elk geval aan dat je met statistieken alle kanten uitkunt.

En wat nu furore maakt, is de presentatie van een airbag-fietshelm in Zweden. Schijnt heel goed te functioneren, maar € 450 voor een helm is toch wel heel veel. De meeste fietsers betalen zoveel niet voor hun voertuig !

Fluohesjes

Dat ze opvallen, hoeft geen betoog: de fluohesjes zijn alomtegenwoordig bij de zachte weggebruikers, of het nu wandelaars, joggers of fietsers zijn. En - vooral onder automobilisten - er komen geregeld stemmen op om ze toch maar verplicht te maken "voor de veiligheid".

Ja hoor: omdat iemand kiest om met een wapen van anderhalve ton staal, aluminium en plastics over de weg te scheuren - en hiermee een potentieel gevaar wordt voor anderen - moeten die anderen zorgen dat ze opvallen. Dat noemt met een gevalletje verantwoordelijkheid van zich afschuiven.

Dikwijls steekt de discussie de kop op in de wintermaanden en dat is geen toeval natuurlijk: vanaf pakweg 17u 's avonds tot 8u 's morgens is het donker. Wij hebben hier de kwalijke gewoonte om somber gekleed - grijs, zwart, donkerbruin - op onze fiets te stappen en in een studentenstad als Gent zijn er toch behoorlijk wat fietsers die het niet de moeite vinden om hun licht aan te steken, vooropgesteld dat het al werkt natuurlijk. Donkere kleren, onverlicht, dus dan maar een hesje verplichten...

Primo: wie het de moeite niet vindt om zijn licht aan te steken, zal die dan wel de inspanning leveren om dat hesje aan te trekken ? En - het gaat in veel gevallen om studenten - moet die dan dat hesje naar de colleges meeslepen ook ?

Secundo: oma wil gauw even tot aan de bakker of de slager, één of twee straten verder en moet dus ook daarvoor een hesje aantrekken... Waarom ?  Omdat die nonchalante studenten twintig kilometer verderop het vertikken hun licht aan te zetten...

Laten we de lijn doortrekken: licht is verplicht bij duisternis. Logisch, want veilig en opvallend en het kan vast op de fiets. Maar niet iedereen zet het aan en blijkbaar is verlichting onvoldoende om gezien te worden, dus verplichten we fluohesjes ook maar. Goed voor de zaken en minder slachtoffers (ligt dat aan die hesjes of aan het feit dat mensen zich hierdoor bewust worden van hoe ze meer moeten opvallen?). Verdorie toch, een onoplettende (telefonerende, aan de gps frunnikende) automobilist knalt toch weer een fietser omver met hoofdletsels als gevolg... "Sorry, niet gezien" en de conclusie is dat ondanks licht en fluokledij de fietser toch nog gevaar loopt. Dus voeren we voor alle fietsers ook een helmplicht in. Liefst zo'n model met een knipperende rode led achterop (zodat er weer meer batterijtjes verkocht kunnen worden en zodat er kan gemopperd worden dat die lampjes niet werken - made in China, weet je wel). En kijk, vers van de pers: ook de Fietsersbond is hier niet voor te vinden !

Mijn kind vertrekt 's morgens om 7u30 naar school:

• lichten aan ? Check
• fluohesje aan ? Check
• fietshelm op ? Check

Dan komt het aan op school en moet een plekje vinden voor hesje en helm. O ja, dan wil ik nog even naar de winkel, dus moet ik hetzelfde lijstje overlopen en in de winkel rondlopen alsof ik daar moet opvallen om niet omvergelopen te worden.

Weet je wat: het zal wellicht minder tijd in beslag nemen als ik de auto neem. Trouwens, al die campagnes hebben het heel duidelijk gemaakt: fietsen is gevaarlijk !

En weet je wat: doordat ik beslis om dan maar de auto te nemen, maak ik het gevaarlijk voor de overblijvende fietsers, want hun veiligheid ligt in het aantal...

helmplicht

Een zoveelste variatie op de "boze Hitler", deze keer fulmineert hij tegen helmplicht op de fiets (wijs van hem).





Verplichting om een helm te dragen, tss. Dit past in dezelfde denkrichting als verplichte fluohesjes, verplichte beschermende kledij, fietsrijbewijs en andere onzin.
Wat bereik je ermee: minder fietsers, meer auto's. Of zou dat toch het echte doel zijn ?
Helaas: in Australië is dit bittere realiteit.

velomobielen en fietshelmen

Langzaam moet ik me conditioneren om in de eFAW een helm te dragen. Op de Gforce trike deed ik dat niet, omdat het gewoon niet kon. De hoofdsteun komt te hoog, waardoor die voortdurend in de weg zit voor een helm en zonder steun is de zit niet comfortabel.


Nu, met de eFAW, is er geen hoofdsteun en ik heb er ook geen nood aan. De stabiliteit in bochten is toch wat minder dan bij een open trike, want je zwaartepunt ligt hoger en je kunt ook niet naar binnen hangen. Dus is mijn conclusie dat ik mezelf beter wat meer kan beschermen, temeer daar het erg onwaarschijnlijk is dat je een rol kunt vermijden door je met je armen af te duwen. Het lijkt me dan veiliger om zoveel mogelijk binnen de kooi van de velomobiel te blijven !


Een fietshelm dus. Deze week testte ik al even met de B-Twin helm die ik al enkele jaren heb en op de bukker gebruik. Die zal redelijk veilig zijn, past mooi op mijn hoofd en is behoorlijk comfortabel. Ondertussen is het al eind augustus en de voorbije weken waren niet echt droog te noemen. Een conventionele fietshelm zit vol ventilatie-openingen en laat dus al het regenwater door. Probleem...


Een collega-ligger had nog een Ekoi City+ helm liggen, met alle accessoires erbij. Dat leek handig: een opklapbaar vizier zoals bij een jethelm voor de motor, een knipperend rood lichtje achterop en daarbovenop een afsluitbare ventilatie-opening !

De kritieken op de helm zijn gemengd. Gisteren haalde ik de zijne af en testte hem meteen. Vandaag - ik haalde een nieuw tandwiel voor de Nexus 8 naaf - wist ik meteen wat die in de regen waard was. Het vizier blijkt handig en beperkt het zicht niet. Ik heb wel de indruk dat het optisch niet helemaal zuiver is. De strip waarmee je de bovenkant kunt afsluiten werkt prima: er kwam langs daar geen water binnen. Langs de kier tussen het vizier en de helm dan weer wel, maar heel beperkt. Toch bleek dat dit een fris-weer-helm is: veel te warm met de huidige temperaturen.
Het lijkt er ook op dat Fransen een anders gevormd hoofd hebben: de helm klemt voor- en achteraan en is te breed op de zijkanten. Zouden ze hun ontwerp op een bolvorm gebaseerd hebben ? Het is natuurlijk mogelijk dat de band waarmee je de omtrek kunt regelen zich nog wat moet zetten: de helm is amper gebruikt.


Ik vraag me ook af hoe goed de helm zal beschermen. Een fietshelm werkt, voor zover mijn kennis reikt, volgens twee principes:

• schuurbestendigheid (voor als je met je hoofd/helm over het wegdek schuurt)
• schokabsorptie (impact dempen)

Voor het eerste dient de harde schaal: de buitenlaag. Voor het laatste dient de schuimlaag (polystyreen). Die buitenschaal voelt erg dun aan, maar dat zegt natuurlijk niet zoveel. Ik ben niet van plan om het uit te testen, maar je weet natuurlijk nooit.

Een andere frequente klacht is de zwakke bevestiging van het vizier en dat kan ik bevestigen. Omdat het snel aandampt als ik stilsta, klap ik het vizier elke keer open. Het is al geregeld voorgevallen dat het daarbij aan één of beide kanten loskomt van de helm. Niet handig.  Laat dat vizier nu zowat het belangrijkste argument zijn om voor deze helm te kiezen en dan blijkt dat niet betrouwbaar te werken !


Ik laat de helm nog even wat liggen en test opnieuw als het wat frisser geworden is. Zeg zo ongeveer 10 graden minder. Daarna volgt de beslissing.

cynisch

"The potential of the Dutch market is awesome. If only the Dutch were more scared of cycling."

Dit is een citaat van een commercieel verantwoordelijke bij Nutcase, dixit Copenhagenize.

Waarover gaat het ? Enerzijds zouden mensen moeten aangezet worden tot het dragen van een fietshelm, maar anderzijds doet het promoten hiervan fietsen veel gevaarlijker lijken dan het is. En dan de essentie: fietshelmen zijn in de meeste gevallen niet eens veilig ! Misschien veiliger dan geen helm, maar ook dat is niet zeker.

"Jamaar, ze voldoen toch aan de Europese norm ?". Jawel, hopelijk wel (Nutcase blijkbaar niet, volgens een artikel op Copenhagenize). Alleen: die norm is niet correct, want die kijkt enkel naar een impact op de bovenkant van de helm. Niet op de voorkant, achterkant, zijkanten, ... Ook niet naar bescherming tegen letsels veroorzaakt door torsie (verdraaiing). Het lijkt me redelijk om aan te nemen dat dit nu net de meest voorkomende gevallen zijn.

Conclusie: helmfabrikanten zijn meestal niet echt geïnteresseerd in de veiligheid van fietsers, maar in verkoopsaantallen en winst. Niets nieuws, maar wel om in gedachten te houden.

Een Zweeds idee lijkt dan weer wel te werken, maar is moeilijk verkoopbaar.

De essentie van het artikel: stelling 1 die het promoten van helmen gebruikt is "fietsen is gevaarlijk, dus draag een helm". Op zich is dat niet fout natuurlijk, maar het is niet zo simpel als dat. Fietsen is niet gevaarlijk. Duelleren is gevaarlijk (en dat mag niet), want je hebt één kans op twee dat je het er niet levend van af brengt. Al bij al lijkt het risico bij fietsen me toch binnen aanvaardbaarder normen te liggen. Hoewel: in België heb je blijkbaar meer kans om op de fiets bij een ongeval betrokken te raken dan in de auto. De vraag daarbij is: ligt dat aan de fiets of aan de infrastructuur ?

Stelling 2 is dat het dragen van een helm de veiligheid verhoogt: wie een helm draagt, is beschermd. Het is precies dat wat in de Deense test onderuit gehaald wordt: de huidige fietshelmen zijn niet veilig! Behalve in bepaalde gevallen.

Anderzijds lijkt het dragen van een helm me toch veiliger dan het niet dragen ervan. Onder het credo "baat het niet, dan schaadt het niet", heb ik me voorgenomen om in de eFAW een helm te dragen. De volgende stap is een geschikte helm uitzoeken.