Vloeken in de kerk: ondersteuning op de ligfiets

Bij gewone fietsen is het al jaren normaal, maar in het ligfietswereldje zijn er toch nog rabiate tegenstanders van ondersteuning. Nou, dat zal mij een zorg zijn.

Enerzijds heb ik al vele jaren ervaring met elektrisch ondersteunde fietsen: de E-Orca (zo geleverd door Flevobike), mijn Heinzmann 'bukker' (omgebouwd naar middenmotor na problemen met de elektronica van het Heinzmann systeem) en ook de Thorax Tangens werd in 2017 voorzien van een (Bafang) naafmotor. Ik vind het een meerwaarde hebben.

Anderzijds was het een uitdaging. Middenmotoren voor inbouw nadien zijn ontwikkeld voor gewone, alledaagse bukfietsen. Het belangrijkste verschil met een ligfiets is dat alles een andere plek krijgt en daar zijn de kabels gewoon niet op voorzien. Je moet dus hier en daar wat aanpassen.

De Nazca Paseo is, zoals ik voorheen ook al schreef, uitgerust met een onderstuur. Vaak wordt de accu onder het zitje geplaatst - Terracycle maakt hier mooie systemen voor -, maar dat kan dus niet in dit geval. Daarom was het zoeken naar een geschikte plek (zie verder).

Goed. Een week geleden bestelde ik de motor met het display bij PSWpower. Die werd binnen de week geleverd en diezelfde dag begon ik met de ombouw.

Goed verpakt: de motor met alles wat erbij hoort

 

De hele inhoud van de doos

 

Het eenvoudigste was de motor zelf: pedalen, cranks en trapas werden van de fiets verwijderd en het motorblok met ingebouwde trapas werd in de bottom bracket geschoven. Het enige dat hierbij afwijkt van een gewone fiets is dat je een oplossing moet verzinnen om de motor vast te zetten. Er zit een koppelarm bij. Bij een bukker klem je die in de liggende achtervork. Die arm voorkomt dat het motorhuis gaat draaien bij het kracht zetten. Op de trapboom van een ligfiets kan je dat oplossen door een P-clip (buizenklem van RVS omwikkeld met rubber) te gebruiken.

Het motorblok komt op de trapboom

 

Omdat de koppelarm niet kan gebruikt worden op de ligfiets, wordt het blok gezekerd met een buizenklem achter de trapas.

 

Op een bukker zit de motor rond de bottom bracket - centraal onderaan de fiets - en van daaruit vertrekt de bedrading:

• naar de snelheidssenor
• naar de accu
• naar het display en de bedieningseenheid

Hier zit de motor vooraan en alle bedrading gaat dezelfde kant uit: naar achter. Dat gebeurt dan weer over andere afstanden.

Ik koos ervoor om de snelheidssensor op het achterwiel te monteren. De Paseo is een klassieke 20/26. Een groter wiel betekent een preciezere meting. Het betekent wel dat ik een verlengsnoer voor de sensor diende te installeren. Gelukkig kan PSWpower dat ook leveren.

De accu kwam op de bagagedrager.

Die is niet vlak en uiteraard niet echt voorzien hiervoor, dus moesten wat uitvulstukjes gebruikt worden en montagepunten gevonden. Dat heeft weer onverwachte gevolgen: aangezien ik achteraan een hoekijzer gebruikte dat vastgezet werd op de montageplaats van het achterlicht, kan dat achterlicht weer niet tegen die plaat geschroefd worden.

Het display monteerde ik in eerste instantie op een bar end (Decathlon), maar die bleek net te kort: bij het veranderen van het ondersteuningsniveau, dat gebeurt bij dit display met een draaihendel, draaide de hele bedieningseenheid mee. Op de trike zat een ICE steun, die net een centimeter langer is. Die werd getransplanteerd naar de Paseo en zo werkte het wel.

Alleen: in de praktijk blijkt de plaatsing niet echt handig. Ik zit er bij het stilstaan met mijn (linker-)been tegen en tijdens het rijden is het scherm afgeschermd door datzelfde been. Ik zal dus voor een Terracycle oplossing moeten gaan.

(foto: Terracycle)

Aangezien de zaak pas vrijdag gemonteerd raakte, heb ik er nog maar 35 kilometer mee gereden. Wat is nu het verschil? Enerzijds merk ik de extra massa op beide uiteinden van de fiets af en toe. Dat heeft een kleine, maar merkbare invloed op het rijgedrag. Da's ook weer logisch: op een fiets met een klassiek frame zit de massa centraal rond de trapas (motor en accu), terwijl dit hier helemaal voor- en achteraan zit. Ik merk het verschil wellicht enkel omdat ik ook weet hoe de fiets reageerde zonder die extra massa.

Anderzijds: de motor maakt amper geluid - iets meer dan het bandengeruis en veel minder dan de kettingrol op de weerkerende ketting - en maakt het fietsen lekker ontspannen. Technischer stukken (onverhard, klimmen...) zijn hierdoor zeker makkelijker. Het wordt een beetje afwachten hoe de SRAM DualDrive zal omgaan met het extra vermogen.
De motor is ook een prima starthulp: er is bij benadering een kwart van een pedaalomwenteling nodig eer de motor vermogen levert.

Te verbeteren:

• de accubevestiging is nu op twee punten in de achterste helft. Daar moet een derde punt vooraan bij komen, maar daarvoor moet ik een passtuk maken.
• de kabel van de snelheidssensor (nog zonder verlengkabel) is nu net te kort.

Ombouwkosten

• Motor en bediening (PSWpower): € 275
• Verlengsnoer snelheidssensor: € 5
• Montageplaat accu (Aliexpress): € 24,79

Dat maakt een totaal van € 305.

Paseo: onderhoud en voorbereiding inbouwen ondersteuning

De tweedehandse Nazca Paseo die ik vorig jaar in huis haalde, ziet er prima uit, maar er is toch wat werk aan. Het schakelen ging niet zo vlot en als gevolg van een val door de vorige eigenaar was de achterremkabel flink geschonden. Nu het mooi weer is, is het het moment bij uitstek om die zaken aan te pakken.

Onderhoud

Mijn Paseo is uitgerust met een SRAM DualDrive: drie versnellingen in de naaf en een cassette met 9 tandwielen. De versnellingen - in eerste instantie de derailleur - werkten niet naar behoren. Ik kon maar een zestal versnellingen gebruiken en al rijdend versprong de ketting geregeld. Ik maakte de bar end shifter open om te kijken wat daar fout zat: die kon niet het hele eind van achter (kleinste versnelling) naar voor (grootste). Met wat aandringen kon ik het binnenste deel (in de stelknop) wat verdraaien. Daarmee was dat al opgelost. Daarna stelde ik de derailleur wat bij en toen ging het meteen veel beter.

De buitenkabel van de achterrem was goed beschadigd: de buitenste mantel was op twee plekken weggeschaafd, waardoor de stalen mantel bloot lag. Er zat een duidelijke knik in de kabel, dus vermoedelijk zorgde dat voor extra weerstand.

Daarin zit nog een dikke kunststoflaag waar de binnenkabel (roestvaste staalkabel) door loopt, maar voor alle zekerheid heb ik die buitenkabel maar vervangen.

Voorbereiding ombouwen naar ondersteuning

Tegelijk maakte ik werk van de eerste stappen voor het ombouwen naar elektrische ondersteuning: er was een extra accuhouder besteld, zodat de beschikbare 750 Wh accu ook hier weer gebruikt kan worden. Nu moest ik uitzoeken hoe die houder op de bagagedrager gemonteerd kan worden.

Het principe blijkt te werken, maar de gebruikte bouten zijn te hoog. Daardoor kan de accu niet vastgezet worden. Ik moet dus op zoek naar bouten met een conische kop. Voor de zekerheid zal ik proberen om de houder aan de voorkant ook vast te maken. Daar is echter niets voorzien, waardoor het een geknutselde oplossing moet worden.

Op het stuur monteerde ik alvast een bar end waar het display met de bediening op kan komen. Je kan hiervoor peperdure accessoirehouders kopen van Terracycle, maar een simpele bar end van Decathlon werkt in de praktijk even goed. Die koop je per paar voor ongeveer 20% van de prijs van één Terracycle houder. De eerste van het setje monteerde ik jaren geleden op de trike, waar een houder voor de smartphone op kwam.
Je hebt er in vergelijking wat extra werk aan, want voor deze moet je alles wat erboven zit van het stuur halen. In dit geval: bar end shifter, handgreep en remhendel. Maar een een keer het erop zit, maakt dat niets uit voor de werking.

Op deze manier zou ik de boel moeten kunnen bedienen. Door het aan de binnenkant te monteren, is het display beschermd in het geval dat de fiets omvalt. Tegelijk lijkt het niet in de weg te zitten bij het draaien. Nu is het wachten op de levering van de motor.

Nazca Paseo: ondersteuning inbouwen - bedenkingen vooraf

Gegeven: een Nazca Paseo met onderstuur.

Omdat sleutelen leuk is en omdat mijn ervaringen met elektrische ondersteuning overwegend positief zijn, denk ik eraan de Paseo ook ondersteund te maken.

Keuzes

De fiets toen ik die net gekocht had (tweedehands, november 2021)

Ervaring heb ik met:

• de Flevobike E-Orca - Daum motor (zo goed als elke Orca is daarmee uitgerust) en LiFePo4 accu (lagere energiedichtheid maar vrij constante spanning en na dik 8 jaar nog altijd > 80 % van de capaciteit). Al veel kilometers en heel weinig problemen.
• Thorax Tangens (trike) met Bafang BWX02 naafmotor en een Enerprof 36 V 750 Wh LiIon accu. Ook betrouwbaar, maar luidruchtiger en ik heb de indruk dat het rendement niet denderend is.
• Heinzmann bukker waarin de originele direct drive achternaafmotor (met veel te kwetsbare TDCM bottom bracket vol elektronica) en BMZ accu met ingebouwde controller vervangen werden door een Tongsheng TSDZ2 middenmotor die de accu deelt met de trike (ik rij toch maar met één fiets tegelijk). Iets nukkiger dan de Bafang, maar veel aangenamer en stiller.

In mijn voorraad fietsonderdelen ligt nog de Heinzmann direct drive naafmotor met bijhorende bediening en accu. De Paseo heeft een ETRTO 559 (26") achterwiel en die motor zit in een 622 wiel. Bovendien is het een zware motor en ik vrees voor de reacties in de geveerde, lichte achterbrug van de Paseo. Het grootste bezwaar is dat ik weer een TDCM bottom bracket zou moeten bestellen. Dat kost bijna zoveel als de hele TSDZ2 motor en ik weet dat het een kwetsbaar onderdeel is. Dat wordt het dus niet.

Ik kies weer voor een TSDZ2 omdat dit een betaalbare middenmotor met krachtsensor is (Bafang heeft enkel een trapsensor). De Tongsheng is wel wat teerder, maar het is makkelijk om aan onderdelen te raken. Door die trapsensor en dus modulerend vermogen gaat de motor ook efficiënter om met de energie. Met andere woorden: ik raak verder op één acculading dan met de trike.
Een naafmotor zou het complexer maken, want de fiets is uitgerust met een SRAM DualDrive (3 naafversnellingen + derailleur). Dan zou dus weer veel moeten veranderen.

Welk onderdeel op welke plaats

De motor plaatsen op de Paseo is niet direct een probleem.

De accu vormt de eerste uitdaging. Omdat de fiets uitgerust is met een onderstuur, is er onder/naast het zitje met geen mogelijkheid een accu te plaatsen: het stuur zit in de weg. Op de foto's valt dat goed te zien.
De enige praktische mogelijkheid (behalve de fiets ombouwen naar bovenstuur) is de accu op de bagagedrager plaatsen. Da's niet echt een probleem, want de bagagedrager dient in de praktijk enkel om fietstassen aan te hangen. Niet om iets op te leggen.
Ook hier zal ik het principe van de Heinzmann en Thorax trike volgen: dezelfde accu wordt gebruikt op de fiets waarmee ik wil rijden. 

De tweede uitdaging is: waar kan het display met de bediening komen? Terracycle maakt een mooie steun om op de trapboom te plaatsen, maar dan is het kabeltje met de schakelaars (+ en -, info op display veranderen) weer veel te kort. Ook een praktisch probleem: die steun is momenteel niet leverbaar en wellicht blijft dat nog geruime tijd zo. Ik zal het schermpje op een bar end op het stuur plaatsen, maar dat heeft als nadeel dat het kwetsbaar is. Daarom koos ik hier voor een zo compact mogelijk scherm.

Rest dan nog een esthetische uitdaging: de kabels zo netjes mogelijke leiden. Doorvoer door het frame is niet voorzien en aangezien het een CroMo frame is, ben ik niet geneigd daarin te gaan boren. Om welke kabels gaat het:

• stroomkabel: vanaf de accu achterop tot aan de motor helemaal vooraan
• snelheidssensor: vanaf het achterwiel tot aan de motor
• display en 'afstandsbediening': vanaf het stuur tot aan de motor

De eerstvolgende stap is alle nodige onderdelen in huis halen.De motor inbouwen zal snel gaan. Het is vooral de rest die wat tijd zal vergen.
De motor is besteld; de accuhouder is geleverd. Aangezien de motor voorzien is van een koppelarm - die verhindert dat de motor zelf gaat draaien in plaats van het wiel -, die vastgezet moet worden waar de liggende achtervork van een 'bukker' op de  trapasbuit vastzit, bestelde ik maar een 50 mm buisklem. Daarmee kan de motor op de trapboom vastgezet worden.

Is dit allemaal nodig? Neen, uiteraard niet. Maar een keer je geproefd hebt van wat ondersteuning te bieden heeft, raak je eraan verslingerd. Bovendien is het weer iets om mijn tanden in te zetten.

Het doel is uiteindelijk om plezier te beleven aan het fietsen.

Voorlopig definitief: accuverlichting op de Paseo

Sinds eind vorig jaar is de verzameling fietsen uitgebreid met een Nazca Paseo. Die kon ik echt niet laten staan: ziet er zo goed als nieuw uit en ik betaalde er € 150 voor...

Tijdens een recente woonwerkrit

Vanaf het begin merkte ik dat ermee gevallen was: het stuur was vervormd aan de rechterkant (pakweg 1 cm naar binnen geplooid) en de kabels aan die kant vertoonden wat schaafsporen. De bar end shifter werd eraf gehaald, ik stak een stalen stang in het stuur, zette een steun onder het balhoofd en mits wat kracht uit te oefenen kreeg het stuur zijn originele vorm terug. Dat was één.

'Iets' achteraan piept nog bij het rijden. Ik ben er nog niet uit of het aan de derailleur(-wieltjes) of aan een lager ligt. Dat moet nog onderzocht worden.

Het meest acute probleem echter was de ondermaatse verlichting, vooral vooraan. Die was echt rudimentair: een Cateye OptiCube lampje op batterijen. Net voldoende om gezien te worden, meer niet. Aangezien ik geen idee had van hoe vaak de fiets gebruikt zou worden, of die zou meevallen, wilde ik een snelle, redelijk goede oplossing.

Een wiel maken met een naafdynamo valt niet onder 'snel'. Daar bovenop kwam er dan weer wat onderzoek bij kijken: welke naafdynamo is geschikt voor een wielmaat 406, wil ik die naaf geschikt voor een eventuele schijfrem?

De keuze viel tenslotte op een economische ledlamp (zijn er nog andere?) met een oplaadbare batterij. Chinees dus. Daarbij was ik me ervan bewust dat de beloofde lichtopbrengst in de realiteit anders zou zijn en vooral dat het lichtpatroon niet echt naar mijn wens zou zijn. Ik hou namelijk van verlichting die voldoet aan de Duitse norm. Die lampen schijnen waar het hoort: op de weg, niet in de lucht, en met meer licht verderaf dan dichtbij. Denk daarbij aan merken als Busch und Müller, Schmidt (Edelux), Supernova ...

De oude lamp links; de nieuwe rechts

Goed: een Chinees dus, vanwege de beduidend lagere prijs en te verwachten weinig gebruik. Met afstandsbediening vanaf het stuur, oplaadbaar via usb en met verlichting dichtbij en ver. Tot 1200 lumen en een behoorlijke autonomie (tot 12u). Kostprijs: € 35. Daar kwam dan nog een usbc verlengsnoertje bij: de standaardkabel is niet voorzien voor een ligfiets. Het ding is netjes gemaakt: aluminium behuizing, mooi afgewerkt, twee leds voor dichtbij en een andere voor veraf.

Wat opvalt, is dat de kleurtemperatuur van de 'dichtbij-leds' en de 'veraf-led' verschilt. Het stoort me niet, maar het is duidelijk zichtbaar: de buitenste leds zijn veel warmer wit dan de binnenste.

In de praktijk moet ik de lamp flink naar beneden richten, maar zelfs met de minimale verlichting (125 lumen) volstaat het ruimschoots voor mijn doel. De bediening vanaf het stuur is ook handig: een koplamp zit op een ligfiets behoorlijk veraf.

En ook met de autonomie zit het snor.

Aangezien dit een mooi-weer-fiets is (anders neem ik de Orca wel), lijkt het erop dat die goedkope lamp een blijvertje zal zijn.

Nazca Paseo - toekomstplannen (opties)

Het is sterker dan mezelf. Als er een fiets in huis komt, moet die aangepast worden aan mijn wensen. Dan wordt nagedacht over wat beter kan. 'Beter' moet je lezen als 'volgens mijn normen'. In het mooi Nederlands heet dat 'customizing'...
Dat is dus ook zo voor de Paseo een keer ik beslist heb of het een blijvertje is. Er moet getweakt worden.

Hieronder wat bedenkingen, niet in volgorde van belangrijkheid. Niet alles zal gerealiseerd worden. Het is eerder het overdenken van mogelijke aanpassingen.

Praktisch

Bagage

Zolang de voorraad strekt (Nazca heeft opgehouden te bestaan) zijn nog wat accessoires te vinden bij de Ligfietsshop. Daar maakte ik een verlanglijstje op. Voor de bagage staan daar lowriderbeugels op. 

Daarmee kan ik ofwel grotere tassen (mijn Ortlieb ligfietstassen) ofwel twee grote en twee kleine fietstassen monteren.

Eerst afwachten of ik daar behoefte aan heb en of de ligfietstassen dat nodig hebben.

Het oogt wel stoer natuurlijk.

Computer

Nu zit de Sigma BC509 net voor het zitje gemonteerd. Dat is uit de zichtlijn. De oplossing hiervoor is een computersteun.

Die komt vooraan, net achter de trapboom. De steun lijkt erg mooi gemaakt: roestvast staal, bevestigd waar de trapboom in de buis geklemd wordt. Maar anderzijds: 20 euro voor een klein stukje gebogen metaal is niet min.

Of dat een verbetering is, merk je natuurlijk pas nadat je dit accessoire gemonteerd hebt.

Navigatie

Dat is wat moeilijker. In de Orca gebruik ik mijn oude Garmin Oregon 450 outdoor gps; op alle andere fietsen werk ik met OSMAnd op de smartphone. Ik zie nog niet goed waar ik die kan monteren op de Paseo. In principe kan dat op een bar-end die ik op het stuur schroef, maar dat zit dan weer uit het zicht (onderstuur). Misschien kan het op de computersteun (zie hierboven), maar ik weet niet of die het gewicht aan kan en hoeveel trillingen de steun geeft.

In elk geval heb ik daarvoor een houder nodig. Op de trike en de bukker gebruik ik een steun uit gefreesd aluminium. Simpel en degelijk.

Op het stuur van de Heinzmann

Op een bar-end op de trike.

 Zo'n bar-end kan je krijgen van ICE, via Icletta bijvoorbeeld, maar je kan evengoed een standaardversie voor terreinfietsen halen bij pakweg Decathlon. Die werken even goed en kosten maar een fractie. Dan heb je er zelfs meteen twee voor dat geld!

Om dagtochten te kunnen maken, is het ook best om de smartphone van stroom te voorzien. Hoe dat gebeurt, hangt af van andere beslissingen. Het kan via een powerbankje (waar moet ik dat opbergen, hoe moet ik de draad tot bij de telefoon krijgen) of via de accu van de ondersteuning (ook hier: hoe moet ik de draad leiden).

Verlichting

Verlichting is belangrijk. Zowel om gezien te worden als om - vooral op onverlichte wegen - te zien waar je rijdt.

Het povere Cateye Opticube koplampje dat bij de fiets kwam, moest er zo snel mogelijk af. Da's echt niets. Ik bestelde dus een relatief goedkope lamp met oplaadbare accu en afstandbediening vanaf het stuur. Daarmee kan ik verder. Later beoordeel ik die lamp nog wel eens.

De specificaties van beide lampen zijn niet te vergelijken: Cateye geeft een lichtopbrengst in candela; Astrolux werkt met lumen. Je kan niet zomaar omrekenen, want er spelen andere elementen ook mee. Ook hier was een aanpassing noodzakelijk: de afstand tussen koplamp en afstandsbediening was teveel voor het kabeltje. Er kwam een usb-c verlengsnoer bij.

Indien er ondersteuning op komt, wil ik een koplamp die op de ondersteuningsaccu aangesloten wordt. Dan is de keuze aan kwalitatief goed koplampen zeer uitgebreid: Spanninga, BuMM, Supernova... Het achterlicht kan dan meteen mee aangesloten worden en de hele verlichting bedien je vanaf het stuur.

Kies ik om toch geen ondersteuning in te bouwen, dan wordt het wellicht een voorwiel met naafdynamo. Die kan dan ook zowel de koplamp als het achterlicht van energie voorzien. Dan kan ik meteen een naaf kiezen die geschikt is om een schijfrem te monteren. Voor het geval dat, weet je wel. Maar dan moet ik wel een wiel bouwen.

De vraag hierbij: zal de fiets voldoende gebruikt worden bij duister om die uitgaven verantwoord te maken?

Remmen

Zowel omdat ik graag bijleer als omdat het beter is: de Paseo is geschikt om schijfremmen te monteren. Min of meer toch: voorvork en frame zijn voorzien van de nodige bevestigingsogen.

Op de pedelec heb ik goede ervaringen met hydraulische schijfremmen en Shimano heeft een aantal mooie systemen voor een redelijke prijs. Nu zitten er V-brakes op de fiets. Dat remt, maar ik moet ervaren of ik het als voldoende ervaar.

De enige irritatie met de V-brakes tot nu is dat ik met mijn linkervoet geregeld tegen de remarm zit (ik ben niet groot, dus de trapboom is bijna helemaal ingeschoven). Een mogelijke oplossing is het vervangen van de cranks door kortere; een andere het vervangen van het remsysteem. De achterrem is luidruchtig. Andere blokjes kunnen daaraan verhelpen natuurlijk.

Een ernstige belemmering voor dit plan: geen van beide naven is geschikt voor schijfremmen. Een voornaaf vervangen is nog vlot te doen, maar achteraan is het een SRAM DualDrive naaf. Die worden niet meer gemaakt en het is en blijft een mooi systeem.

Komen er schijfremmen op, dan worden het wellicht hydraulisch bediende remmen met vierzuigerklauwen.

Dit is de minst waarschijnlijke aanpassing: voor- noch achternaaf zijn ervoor geschikt (maar het frame en de voorvork wel). Dat betekent dat de ombouw erg duur wordt, aangezien het meer wordt dan enkel het remsysteem.

Ondersteuning?

Een mens wordt ouder en nu ik al jaren ervaring heb met ondersteuning, maak ik daar graag gebruik van. Zou ik ook op de Paseo een Tongsheng TSDZ2 monteren? Die motor op zich is niet het probleem, maar waar laat ik de accu? Da's op de Paseo niet zo evident.

Waarom denk ik aan die TSDZ2: dit is (voor zover ik weet) de enige middenmotor voor zelfbouw waar een krachtsensor in zit. Een krachtsensor 'vermenigvuldigt' het eigen vermogen. De meest gekende motoren voor zelfbouw komen van Bafang (BBS01, BBS02 en BBSHD), maar die hebben enkel een trapsensor. Dat betekent dat de motor altijd evenveel vermogen levert, los van hoe hard je zelf trapt. Elk systeem heeft zijn eigen voor- en nadelen, maar mijn voorkeur gaat naar een krachtsensor.

In principe kan ik hetzelfde doen als met de trike en de Heinzmann pedelec: motor monteren en dezelfde accu gebruiken als op de ander fietsen. Enerzijds spaart het de aankoopprijs van nog een accu uit en anderzijds wordt die accu dan beter benut. De keerzijde is dat het dan uitgesloten is om samen met iemand een ritje te maken op twee van mijn fietsen, aangezien er slechts één accu beschikbaar is (tenzij één van die fietsen de Orca zou zijn).

Handig is de SRAM DualDrive achternaaf: 3 naafversnellingen en een cassette met 9 kransjes

Bedenkingen hierbij:

• mocht er zo'n motor op komen, dan is de kans groot dat ik ook die zal combineren met openbronsoftware. Dat betekent ook weer een ander scherm. De interfaces kan ik voor beide fietsen gebruiken en dat is ook niet elke dag nodig.
• de snelheidssensor wordt op het achterwiel gemonteerd. Bij een ligfiets is de afstand tussen de motor en dat wiel groot, dus is een verlengkabel nodig.
• waar monteer je het scherm? Dat kan natuurlijk wel de fietscomputer vervangen, maar niet de navigatie (smartphone). Een onderstuur maakt stuurmontage kwetsbaar.
• kan de versnellingsnaaf dat vermogen aan? Ik weet dat bij pedelecs met Boschmotor het koppel beperkt wordt om de naaf te beschermen (behalve bij een Rohloff, voor zover mij bekend). Maar uit ervaring weet ik dat ik bijna altijd de eerste en tweede stap van die ondersteuning gebruik. De rest amper.
  

Andere bedenkingen

Economie

Plannen maken om een fiets te verbouwen, is leuk. Of ze effectief uitgevoerd zullen worden, is een andere zaak. Vooreerst: de Paseo betaalde ik 150 euro. Dat betekent dat wat ik er ook aan doe, het altijd buitenproportioneel duur zal zijn. De motor bijvoorbeeld zal ongeveer het dubbele kosten. Ook een set schijfremmen monteren zou een veelvoud kosten van dat bedrag. Mocht de Paseo dan verkocht worden, moet ik me afvragen hoe en in hoever ik die meerkost kan recupereren.

'Een hobby mag geld kosten', wordt vaak gezegd. Maar het moet naar mijn mening wel redelijk blijven. Daarnaast moeten de aanpassingen zinvol en functioneel zijn. Daarbij maak ik een onderscheid tussen wat de veiligheid verhoogt (verlichting, remmen ...) en wat eerder voor comfort bedoeld is.

Mocht ik slechts één fiets staan, dan zouden de beslissingen eenvoudiger zijn. Aangezien er meer staan, kan ik telkens een fiets kiezen in functie van de omstandigheden. Anders gezegd: niet elke fiets moet geschikt gemaakt worden voor alle omstandigheden.

Nut

Tegelijk zijn dit zaken waar ik telkens mee bijleer. Dat is nuttig zo lang je die kennis nadien nog kan toepassen, hetzij voor jezelf, hetzij om anderen ermee te helpen. Indien het enkel om een eenmalige uitdaging gaat, dan heb ik wel andere katten te geselen. Maar het blijft natuurlijk fijn om te kunnen zeggen: 'dat heb ik weer eens mooi opgelost'.

Even een fietsje erbij

 Sta me toe te beginnen met het overlopen van wat ik al staan had:

• Flevobike E-Orca (velomobiel) sinds december 2013
• Thorax Tangens trike
• Heinzmann elektrisch ondersteunde fiets (met Tongsheng TSDZ2 middenmotor)
  
• Birdy Speed vouwfiets
• (en dan nog wat fietsen om na te zien, te herstellen, als reserve voor de familie...)
  

Waarom een extra fiets?

Af en toe, als de gelegenheid zich voordoet, wil ik wel eens ergens anders fietsen. Hetzij gecombineerd met een tripje van één of meer dagen, hetzij omdat er een ligfietsrit georganiseerd wordt. Als het haalbaar is, rij ik met de Orca naar de bestemming, maar dat kan niet altijd. De Orca in de auto vervoeren kan ook, maar om die erin en eruit te krijgen, moeten we met twee zijn. Alleen zou misschien ook lukken, maar dat is helemaal niet evident. De kans op schade aan de Orca of het busje is ook niet denkbeeldig.

Met de trike is het al makkelijker om die in de auto te zetten, maar ook dan moet de achterbank plat en een trike - niet opvouwbaar - neemt toch heel wat plaats in. Ook speelt veiligheid mee: stel je een noodstop met de auto voor terwijl achter je pakweg 35 kg trike staat...

Dus was ik al een poosje aan het azen op een degelijke tweewielige ligfiets. Het hoeft voor mij geen snelle fiets te zijn, geen carbon racemonster van 8 kg. Neen: een comfortabele, degelijke fiets waarop ik urenlang kan liggen en die de oneffenheden van de weg makkelijk verteert, dat is wat ik zocht. Veel geld wilde ik er niet aan geven, want ik heb er nog geen idee van of die geregeld gebruikt zal worden.

De Paseo - korte beschrijving

Nu kreeg ik de kans om eindelijk iets in huis te halen.

Een Nazca Paseo in basisuitvoering werd het:

• SRAM Dual Drive (3 versnellingen in de naaf en een Deore derailleur met 9 versnellingen)
• MEKS geveerde voorvork
• snel instellen van vering en helling van het zitje
• zoals je ziet: onderstuur
• zeer nette fiets (leeftijd onbepaald)
  

De eerste kilometers zijn ondertussen afgelegd, dus weet ik waar ik iets aan moet doen.

Wat is minder aan dit exemplaar

• de verlichting is erg rudimentair
• er is eens mee gevallen, waardoor het stuur wat gebogen is aan de rechterkant

Die verlichting bestaat uit een Cateye OptiCube koplamp (op AA batterijen) met een erg povere lichtbundel, vooral bedoeld om gezien te worden en een Smart achterlicht op batterijen. Het werkt, meer niet. Als voorlopige upgrade bestelde ik een Chinese koplamp die voldoet aan de Duitse normen, dus met een afgekapte lichtbundel. Deze beschikt over een accu met ruime capaciteit die via usb opgeladen wordt. Er volgt wel een bespreking een keer de lamp ontvangen en getest is.

Valschade

Het stuur richten was even zoeken. Wat is gebogen?

• misschien de bout waarmee het stuur aan het frame bevestigd is?
• is er wat mis met het aluminium blok waar het stuur in geklemd is? (weinig kans)
• het stuur zelf?

De eerste stap was dus de fiets zo goed mogelijk rechtop zetten en meten. Het was snel duidelijk dat de rechterhelft van het stuur zelf gebogen was. De valsporen zijn ook erg zichtbaar: flinke krassen in de coating en schade aan de buitenkabel van de rem aan de rechterkant. Die schade laat ik voorlopig zo. Aangezien de kunststof mantel weg is over ongeveer 1 cm, is er kans op waterinsijpeling, waardoor de remkabel meer weerstand zal geven. Op het geschikte moment zal ik de kabel vervangen.

De volgende stap was iets onder de stuurbevestiging zetten - een krukje paste net -, de bar end shifter rechts verwijderen, een stalen stang in de stuurbuis schuiven en voorzichtig proberen de buis terug te buigen. Indien dat niet lukte, was volgens mij de enige andere optie een nieuw stuur monteren. Maar: het is gelukt. Niet 100 %, maar toch bijna.

Eerste ervaringen

De eerste ritten dienen vooral om de fiets te leren kennen.

Een Paseo beschikt over een aantal mogelijkheden om snel de geometrie te veranderen.

Foto: Nazca

De aluminium schetsplaten maken het mogelijk om de zithoek (deels) te variëren en de veerhoek en -spanning te wijzigen. Omdat dit met snelverstellers gebeurt, kan dat gewoon onderweg. Midden in de rugsteun van de kuip zit nog een versteller waarmee je de zithoek verder kan veranderen. Dit is - voor zover ik weet - typisch voor de betere Nazca ligfietsen.

De enige fabrikant die ik ken die daarvoor een nog betere, nog veelzijdiger oplossing heeft, is Azub. Zij maken ook schitterende ligfietsen, maar Azub is hier niet zo populair en dus niet makkelijk te vinden (een nieuwe hoefde ik niet).

Goed. Tot dusver wat theoretische beschouwingen. Belangrijker zijn de praktische ervaringen.

Een onderstuur was niet mijn eerste keuze, maar in dit geval is het dus wel zo. 't Is breder, de draaicirkel is groter en bij een eventuele val vangt het stuur de klap op (wat bij deze bewezen is). Anderzijds moet je niet je armen omhoog houden en zou het dus relaxter moeten rijden. Je zicht is ook onbelemmerd. De wereld wordt je televisie.

Tot nu deed ik er nog niet veel kilometers mee: de teller staat op 45. Dat betekent dat dit nog maar het begin is.

Twee wielen, dus vertrekken is weer oefenen. Op wandelsnelheid is deze een pak minder stabiel dan de bukkers die ik in huis heb. Dat is meteen duidelijk. Het stuur reageert ook veel directer. Wellicht heeft het kleine voorwiel daarmee te maken, maar aangezien ik niet van de grootste ben (1,70 m), is dat tegelijk een voordeel. Ik kan namelijk makkelijk met mijn voeten aan de grond.

Het rijcomfort is prima: het zitje ondersteunt goed, het onbelemmerde zicht is genieten, de fiets rijdt stil (op het kettingwiel van de trekkende ketting na) en vangt klappen prima op.

In vergelijking met de zithouding op de oude Thorax Tangens is de Paseo veel comfortabeler. Dat zegt niets over het rijcomfort, enkel over het zitje.

De Tangens beschikt over een spanzitting (net als de Orca, maar het Flevobike zitje is toch iets bijzonders); de Paseo over een kuipzitting met een prima kussen. Daarenboven is de zithoek variabel.

Iets over snelheid of inspanningen zeggen, is moeilijk. Dat hangt sterk af van de conditie en het vermogen dat je kan leveren. Het lijkt erop dat een snelheid van om en bij 25 km/u aanhouden best mogelijk is, zonder teveel moeite te moeten doen. Met een velomobiel ga je natuurlijk sneller met hetzelfde vermogen, maar deze fiets dient een ander doel.

De eerste echte test volgt normaal gezien binnenkort: op 11 november is er een ligfietsrit vanuit Lier.