Voorlopig definitief: accuverlichting op de Paseo

Sinds eind vorig jaar is de verzameling fietsen uitgebreid met een Nazca Paseo. Die kon ik echt niet laten staan: ziet er zo goed als nieuw uit en ik betaalde er € 150 voor...

Tijdens een recente woonwerkrit

Vanaf het begin merkte ik dat ermee gevallen was: het stuur was vervormd aan de rechterkant (pakweg 1 cm naar binnen geplooid) en de kabels aan die kant vertoonden wat schaafsporen. De bar end shifter werd eraf gehaald, ik stak een stalen stang in het stuur, zette een steun onder het balhoofd en mits wat kracht uit te oefenen kreeg het stuur zijn originele vorm terug. Dat was één.

'Iets' achteraan piept nog bij het rijden. Ik ben er nog niet uit of het aan de derailleur(-wieltjes) of aan een lager ligt. Dat moet nog onderzocht worden.

Het meest acute probleem echter was de ondermaatse verlichting, vooral vooraan. Die was echt rudimentair: een Cateye OptiCube lampje op batterijen. Net voldoende om gezien te worden, meer niet. Aangezien ik geen idee had van hoe vaak de fiets gebruikt zou worden, of die zou meevallen, wilde ik een snelle, redelijk goede oplossing.

Een wiel maken met een naafdynamo valt niet onder 'snel'. Daar bovenop kwam er dan weer wat onderzoek bij kijken: welke naafdynamo is geschikt voor een wielmaat 406, wil ik die naaf geschikt voor een eventuele schijfrem?

De keuze viel tenslotte op een economische ledlamp (zijn er nog andere?) met een oplaadbare batterij. Chinees dus. Daarbij was ik me ervan bewust dat de beloofde lichtopbrengst in de realiteit anders zou zijn en vooral dat het lichtpatroon niet echt naar mijn wens zou zijn. Ik hou namelijk van verlichting die voldoet aan de Duitse norm. Die lampen schijnen waar het hoort: op de weg, niet in de lucht, en met meer licht verderaf dan dichtbij. Denk daarbij aan merken als Busch und Müller, Schmidt (Edelux), Supernova ...

De oude lamp links; de nieuwe rechts

Goed: een Chinees dus, vanwege de beduidend lagere prijs en te verwachten weinig gebruik. Met afstandsbediening vanaf het stuur, oplaadbaar via usb en met verlichting dichtbij en ver. Tot 1200 lumen en een behoorlijke autonomie (tot 12u). Kostprijs: € 35. Daar kwam dan nog een usbc verlengsnoertje bij: de standaardkabel is niet voorzien voor een ligfiets. Het ding is netjes gemaakt: aluminium behuizing, mooi afgewerkt, twee leds voor dichtbij en een andere voor veraf.

Wat opvalt, is dat de kleurtemperatuur van de 'dichtbij-leds' en de 'veraf-led' verschilt. Het stoort me niet, maar het is duidelijk zichtbaar: de buitenste leds zijn veel warmer wit dan de binnenste.

In de praktijk moet ik de lamp flink naar beneden richten, maar zelfs met de minimale verlichting (125 lumen) volstaat het ruimschoots voor mijn doel. De bediening vanaf het stuur is ook handig: een koplamp zit op een ligfiets behoorlijk veraf.

En ook met de autonomie zit het snor.

Aangezien dit een mooi-weer-fiets is (anders neem ik de Orca wel), lijkt het erop dat die goedkope lamp een blijvertje zal zijn.

Trike en zichtbaarheid

Belle had het er in een recente post over: met een vlaggetje ben je op de trike toch beter zichtbaar. Ze nuanceert dat heel goed. Zo is het op een velomobiel onzin: een groot, gekleurd oppervlak, daar kun je onmogelijk naast kijken (tenzij achter een haag). Een trike is echter geen velomobiel.

Je moet wel een onderscheid maken tussen licht en donker. Een vlag haalt in het duister niets uit. Dan heb je licht nodig. Ja, je kunt op die vlaggenmast ook een lichtje zetten (mijn god, de prijs van dat lampje...), maar lees vooral even verder.

Dat de zichtbaarheid niet altijd optimaal is, merkte ik met de eTangens ook. Er zit een degelijke koplamp op (BuM eCyo) en een prima achterlicht (BuM Secula E).

Even terzijde: dit zijn e-bike lichten, die door middel van een spanningsomvormer hun energie halen uit de Crystalyte 36V accu die ook de motor aandrijft. Op de controller zitten aansluitingen specifiek voor de verlichting. 36 V, vandaar de spanningsomvormer, die ik bij Fietser haalde. Voor de koplamp is dat niet nodig, maar het achterlicht werkt enkel op 6 V DC. Op die manier gaan voor- en achterlicht meteen aan als ik de displayverlichting van de ondersteuning inschakel.

De verlichting

Nu is het zo dat die vorm van verlichting op een gewone (lig-)fiets prima is, maar ik zag al enkele keren andere weggebruikers schrikken als ze dichter komen. De eTangens is tenslotte bijna 1 m breed (93 cm) en dat zie je niet vanop een afstand als het donker is. Je ziet dan voornamelijk een wit of rood fietslicht. Meer niet. En plots ziet die fietser of voetganger dat die 'fiets' toch een stuk breder is...

Er zitten wel reflectoren op de spatborden, maar dat blijkt onvoldoende te zijn. De gedachten gingen aan het malen. Wat is er nodig:

• iets om de breedte aan te geven
• wit naar voor (geel mag ook), rood naar achter
• bij voorkeur op de breedste plaats: op of boven de spatborden
• zo licht mogelijk
• zo eenvoudig en ecologisch mogelijk, dus op (oplaadbare) batterijen

Er bestaan hele compacte helmlampen - wit vooraan en rood achteraan -, maar wat ik vond, werkt met knoopcellen (CR2032). Topeak heeft zo'n helmlichtje. Niet oplaadbaar, niet ecologisch en uit de kritieken maakte ik op dat de betrouwbaarheid ook wensen over liet.  Het is wel vederlicht en compact. Ik moet erbij zeggen dat de batterijtjes het, volgens opgave, tot 100 u uithouden. De vraag is blijkbaar of het geheel ook zo lang meegaat.

Topeak Headlux (foto: Topeak)

Ik kwam tenslotte weer uit bij de Raypal Comet lampjes.

Die zijn oplaadbaar via usb, wegen amper 30 g en hebben een autonomie tot 6u. In het verleden had ik al dezelfde, voor op de Alleweder als reserve. Ze voldeden prima en de oude doen bij een kennis nog altijd dienst.

Zoals gewoonlijk waren ze in China veel goedkoper. Als achterlicht uitgevoerd vind je de link hier.
Als je zo'n zaken niet dringend nodig hebt, kun je flink wat centen besparen. De levering was ook bijzonder: elk lampje werd afzonderlijk verzonden en zo kwamen ze gespreid over twee weken aan (na anderhalve maand wachten op het eerste).
De lampjes hebben enkele mogelijke instellingen: drie lichtsterktes (de minste is ruim voldoende) en twee knipperstanden.

Noteer dat deze bedoeld zijn om gezien te worden. Ik vind ze absoluut niet geschikt als hoofdverlichting: te weinig licht en niet gebundeld. Maar: je valt er wel mee op.

Montage

Nu is er wel een klein probleempje bij om het even welke verlichting ik voor dit doel kies: op de spatborden is niets voorzien om iets te monteren... Dus: hoe zet ik die lampjes vast?
Op de spatborden is geen goed idee: Brecht, bij Fietser, zei me dat al enkele klanten dit geprobeerd hadden op hun ICE trike, maar de spatbordbevestigingen waren er duidelijk niet op voorzien, waardoor de boel afbrak.

Een eerste poging, enkel met de witte lampen, bleek geen goed idee. Ik klemde de lampjes op de voorste spoorstangen.

De diameter daarvan blijkt te klein, waardoor de Comets bij een ietwat flinke schok meteen recht naar beneden wezen. Idem dito bij constante trillingen, zoals op klinkers.
Dat valt op te lossen door de buisdiameter wat groter te maken. Een stukje binnenband is daarvoor altijd een goede oplossing. Maar: zo kan ik de achterlichten niet monteren. De constructie laat niet toe om daar lichtjes te monteren die naar achter wijzen. Daarenboven zitten ze erg laag. Heel cool, maar niet functioneel.

Een volgende test bevestigde mijn vrees: die stukjes binnenband roteren mee met de lampen. Het duurde wat langer dan er zonder, maar ze bleven naar beneden draaien. De volgende stap: het begin van het rubberstrookje ook met tape vastleggen op de spoorstangen. Zo zou alles toch al vast moeten zitten. Als voorlopige oplossing is dat voldoende.

Met de extra verlichting op de spoorstangen is de trike al veel beter zichtbaar

De rode lampen vonden voorlopig een plekje op de stuurhelften. Dat is iets verder naar binnen, maar het maakt wel duidelijk dat er iets ongewoons op weg is. Een nadeel is dat de fietstassen die rode lampjes onzichtbaar maken voor wie recht achter de fiets rijdt, maar het conventionele achterlicht is dan wel zichtbaar. Wie me links of rechts wil inhalen, zal wel het rode extra lampje zien.

Zo kom ik alweer uit bij knutselwerk. De spatborden zijn natuurlijk ergens aan vastgemaakt. Bij een trike zijn dat vooraan de 'balhoofden'. Thorax heeft daar - dat is evident - weer heel degelijke bevestigingen voor gemaakt. De bovenste spatbordbeugel zit met een bout bovenop de kingpin vast en dat kan als bevestigingspunt voor een extra beugel gebruikt worden. Die beugels worden maatwerk.

Ik heb een eind aluminium buis liggen (dank je, schoonzoon) - 20 mm diameter, 2 mm wanddikte - voor wat projecten. Dat kan hiervoor toegepast worden. Dit wordt zowat een variant op de accessoiresteuntjes die je vaak op Strada's, Quests en Mango's ziet. Op een eindje buis wordt een beugel gelast, waarmee die steun dan op de fiets kan vastgezet worden. Daarvoor haalde ik een strook aluminium van 4 mm dik. Die dikte is nodig omdat de stevigheid anders niet voldoet. Een buis haalt zijn sterkte vooral uit de vorm; bij een staaf is meer materiaal nodig.

Werken aan de beugels: zagen, vijlen, plooien, boren...

De onderdelen kwamen terecht bij broerlief, want hij heeft de middelen en de kennis om aluminium te lassen.

De stukken van hierboven aan elkaar gelast

Zo kan ik de lampjes makkelijk monteren.

De huidige toestand

Ik wacht nog even af, maar vermoedelijk zal ik de afwerking nog wat verbeteren. Mogelijk verf ik de beugels in (zowat) dezelfde kleur als het frame van de trike. Nu is het teveel 'dit heb ik toegevoegd'.

Mocht het er ooit van komen, dan is daar bijvoorbeeld ook plaats voor een action cam of andere zaken geschikt voor stuurbevestiging.

Zichtbaarheid overdag

Hiervoor is de oplossing al voor handen: een vlag. Ik moet er enkel nog een aanschaffen. De exemplaren die Belle en Dave gebruiken, zien er helemaal niet mis uit. Belangrijk is ook wat de fabrikant vermeldt: dit is werkelijk 'made in Europe'. Indien het mogelijk is, koop ik graag wat lokaler. Ik wil weg nog even afwachten hoe lang ze mee zullen gaan, want Belle gaf al te kennen dat de kleur snel kan vervagen.

Dringend is het niet. De eTangens wordt vaak gebruikt op wegen waar amper volk komt en voorlopig vooral als het donker is: woon-werk-verkeer op mooie dagen.
Ik denk erover om dit jaar toch eens de reis naar Spezi te maken. Het is mogelijk dat ik zo'n vlag (met bevestiging) daar kan aankopen.

Klussen aan de Orca

Deze zomer was het bij momenten warm, heel erg warm. De Orca had er last van, want op een bepaald moment merkte ik dat de veerpoot achteraan vast zat. 'Komt wel goed,' dacht ik.
Niet dus.

De veerpoot moest eruit, moest open en wellicht was het na 2,5 jaar tijd om er wat vet in te doen.
Na het openmaken bleek de binnenkant nog als nieuw te zijn. Nu is er enkel wat siliconenolie tegen de binnenwand gespoten. Omdat de temperatuur ondertussen zowat 10° gedaald is, wacht ik even af. Ondertussen lijkt het opgelost, maar dat kan puur aan de lagere temperatuur liggen.

Ook rammelde iets binnenin. Rammeltjes in de velomobiel, dat is om gek van te worden. Na even zoeken was ook daarvan de oorzaak gevonden: een losgeraakte schroef in het paneel met het contactslot (rechts). Helaas: de schroef was niet gewoon losgekomen, maar de schroefdraad is uitgesleten. Dat heb je wel eens met stalen schroeven in aluminium buis...

De oplossing: het paneel losschroeven. Aan de kant van de dolgedraaide schroef kwam een strook tapijtkleefband (dubbelzijdig klevend). 

Ik hoop dat dit drie dingen doet:

• trilling dempen tussen buis en paneel
• hechten
• samen met de schroef in de stukgedraaide schroefdraad getrokken worden, zodat de schroef weer klemt

Tot nu lijkt het te werken.

Tenslotte is ook het jaarlijkse moment weer aangebroken dat het nog schemert als ik naar het werk vertrek. Tijd om de lichtvin weer te monteren.

Veel werk houdt het niet in: de vin wordt met drie zuignappen bovenop de romp vastgezet en de bedrading komt tussen een bestaand stekkerblok.
In het voorjaar voegde ik er een stukje elektronica tussen, waarmee ik de voorste ledstrip kan doen knipperen. De bedieningsschakelaar zit rechts achter het zitje, tegen het frame aan.

Het enige nadeel van die vin dat ik tot nu ondervond, is dat de verlichtingsaccu sneller herladen moet worden. Een kleine prijs voor de sterk verbeterde zichtbaarheid.
Nu nog even uitzoeken of het mogelijk is om ook de rode (achterste) strip over die regeling te laten lopen, zodat die mee ingesteld wordt met de voorste. Dit zou de zichtbaarheid nog verbeteren - een continu brandend achterlicht en een knipperende strook erboven - en het energieverbruik reduceren.

De E-Orca is klaar voor het najaar. 

koplamp (2)

Verlichting op een VM, dat is alweer een onderwerp waar veel over geschreven wordt, zeker nu de dagen korter worden. Ik geef graag de voorkeur aan een naafdynamo, omdat die bedrijfszeker is en omdat je dan niet kunt vergeten om batterijen op te laden. Dat is dus wat op mijn Trek (bukker) zit en op de fietsen van de kinderen.

Op eFAW is dat minder evident: de enkelzijdige ophanging, de trommelremmen vooraan en de versnellingsnaaf achteraan maken het quasi onmogelijk. Natuurlijk, met (heel) wat knutselen kun je een naafdynamo zo ombouwen dat die meeloopt met de ketting. Dat is dan puur een hobbyproject en in eFAW zie ik niet zo direct een plaats waar dit nog kan.

Door de "e" in eFAW kan in principe ook de accu voor de motor dienst doen als energiebron voor de verlichting, mits een spanningsomvormer (van 24 naar 6 V). Daarnaast zit in eFAW ook een accupack voor de boordelektronica (twee ingebouwde koplampen, knipperlichten, toeters), maar dat werkt dan weer op 12 V. De laatste jaren verschijnen ook varianten op bestaande led-koplampen specifiek voor e-bikes, maar dat betekent weer een flinke investering, terwijl ik al over een degelijke koplamp beschik.

Bij de Gforce trike had ik goede ervaringen met de BuM Cyo koplamp: ruim voldoende licht om te zien en dus zeker om gezien te worden en degelijk uitgevoerd. In de handleiding van de lamp viel te lezen dat BuM ook voorzien heeft dat deze lamp met een accu kan gevoed worden, dus kwam eenzelfde type op eFAW terecht, maar dan de recentste incarnatie met dagrijlichten.

Spanningsomvormers zijn geen evidentie, in die zin dat er gegarandeerd verliezen optreden (een spanningsomvormer geeft ook warmte af en warmte betekent energie die niet naar de lamp gaat). Ik speel ook graag op zeker, dus kwam er een extra accupack in eFAW terecht: 6 x 1,2 V oplaadbare cellen met lage zelfontlading, genre Eneloop. Dat maakt ongeveer 7,2 V en dat is precies de door de fabrikant van de Cyo aanbevolen spanning.
Wat is "op zeker spelen" in dit geval: het 12 V pack voedt de twee ingebouwde led-lampen in de neus en het 7,2 V pack levert energie voor de Cyo RT. Is één van beide leeg, dan kan de andere dienst doen.

Sinds vorige maand heb ik het systeem nog wat verbeterd: nu zit tussen het accupack en de lamp een schakelaar, waardoor ik de Cyo vanuit mijn luie zetel kan in- en uitschakelen. Het standlicht blijft dan nog wel even werken, maar dat is geen bezwaar.

Het enige belangrijke nadeel, inherent aan accupacks, is dat ik in het oog moet houden dat de accu's op tijd en stond geladen worden.

Op het programma staat nog een nieuw achterlicht, dat samen met de Cyo zou moeten in- en uitgeschakeld worden. Dus weer een voor (naaf-)dynamo geschikt exemplaar, dat bij voorkeur niet verblindend is. De meeste led-achterlichten werken namelijk  met één led die als puntbron werkt en dat is zeer irritant om achter te rijden. De Philips Lumiring lijkt me een goede kandidaat.

Een alternatief is om, indien ik de knipperlichten ombouw met leds, een achterlicht in Quest-stijl te maken, waarbij rode leds direct in het koetswerk ingebouwd worden. Alleen: dan worden het weer puntbronnen en dus meer verblindend. Of het compromis: uit een oud, defect achterlicht de elektronica verwijderen en de behuizing gebruiken om zelf een led-achterlicht te bouwen.

conceptfout verlichting

Het is volop zomer, dus verlichting is op dit ogenblik geen hot item. Maar toch: ik wil voorbereid zijn op de donkere dagen, vooral omdat ik op het werk overeengekomen ben om meer met de fiets te rijden en ik weet uit ervaring dat jaagpaden in het donker echt donker zijn.

Net zoals met de Gforce wil ik de FAW van binnen en van buiten kennen. De meeste zaken zijn makkelijk bereikbaar, maar de verlichting en de toeter en sirene zitten in de neus verstopt, dus moest die eraf.

Ik had al gemerkt dat de koplampen wel veel licht geven, maar ook dat ze nogal trillen. Een keer het hele systeem duidelijk zichtbaar, was ook de reden hiervoor gevonden. De drager voor de lampen is op twee plaatsen op het tussenschot vastgezet. Dat betekent dat er verticaal beweging mogelijk is en vandaar de trillingen.

Op de foto's duidde ik de denkbeeldige verbinding tussen beide punten aan met een rode streep.

Nu kan ik op zoek gaan naar een eenvoudige, mooie oplossing om die verticale speling op te vangen. Die lijn (twee ophangpunten) moet een driehoek worden. Daardoor wordt de stijfheid veel verbeterd. Dit zou regelbaar moeten zijn, zodat ik ook de hoek van de lampen kan bijregelen. Nu schijnen ze naar mijn zin te kort voor de fiets.

Jammer ook dat het gewone ledspots zijn, met dus een ronde lichtbundel, maar je kunt niet alles hebben. Een echt fietslicht monteren zou betekenen dat ik het hele systeem moet ombouwen van 12 naar 6 volt of een spanningsomvormer moet gebruiken, die dan ook weer verlies geeft. Lekker zo laten dus, maar wel verbeteren.