remwerken: deel 1

Het hele weekend stond in het teken van de aandrijving, maar zonder remmen rijden kan niet, dus moesten ook minstens de rempads vervangen worden. Mijn ervaringen met schijfremmen dateren van uit de (25 jaar) tijd dat ik met de motor reed en daar zitten ze toch wat anders in elkaar dan op de fiets.

Het was dus vanaf nul herbeginnen. Zoals vroeger al gemeld, is Hygia niet echt behulpzaam, in die zin dat voor het Multi systeem geen handleiding beschikbaar is. Geen nood: ze maken ook andere systemen en de werking is gelijk, dus daar kan ik wel mee voort.

Het blijkt dat rempads wisselen of uithalen voor inspectie echt een fluitje van een cent is: minuscuul boutje losdraaien, daarachter een pennetje uitschuiven en dan haal je ze er zo uit. Nou, het was meteen duidelijk waarom de fiets voor geen meter remde !

Onderaan zie je de nieuwe pads (duidelijk), bovenaan wat rest van de oude... Shame on me. De linkerpad is diegene die aan de kant van de zuiger zit. Bij de andere rem was het identiek: de pad aan de kant van de zuiger is veel verder versleten dan de andere. In principe kan ik dus de nieuwe pads (veel) frequenter controleren en na een poos van kant wisselen. De slijtage valt ook af te meten aan de remprestaties: indien er olie bij moet, is het omdat de remvoering afgesleten is.

Een mens leert bij !

Volgende fase: de schijven wisselen. Daarvoor heb ik een Torx sleutel 25 nodig. Dat is net diegene die ontbreekt in mijn setje (afgebroken bij een koppige bout, ergens in het verleden). En tenslotte moet dan ook het eind beschadigde hydraulische leiding vervangen worden.

Daarna neem ik de vintage bike van zoonlief onder handen: beide wielassen moeten nagezien worden (fiets is dan ook ruim 25 jaar oud; veel ouder dan zoonlief).

schijfremonderhoud

Sinds april vorig jaar is de Gforce trike uitgerust met het Hygia Multi gekoppelde hydraulische schijfremsysteem. Het is al een poos dat dit niet meer naar behoren werkt, dus was het tijd voor een grondig onderhoud van het systeem en bij uitbreiding van de hele trike, waar ik ondertussen meer dan een jaar mee rijd.

Gisteren mocht ik van Gforce de nieuwe onderdelen voor de remmen ontvangen, netjes verpakt. Hygia maakt er wel werk van.

setje nieuwe schijven

De schijven zijn op, dus moeten ze vervangen worden. De leiding naar de linkerklauw had een knik als gevolg van een vorig jaar afgebroken spatbordsteun en dan is dit het moment om ook dat te vervangen. Daarvoor stuurde Wim me een eind hydraulische leiding en de nodige koppelstukken.

55 cm leiding met gevlochten inox mantel

De koppelstukken zijn meegeleverd, maar op mijn verzoek nog niet gemonteerd. Ik wil dit zelf doen. Zo weet ik ook weer hoe dit in elkaar zit, voor het geval er ooit problemen mee zouden zijn.

pakketje koppelstukken

alle onderdelen

Tenslotte zijn ook twee sets rempads geleverd.

rempads

Op die manier zal de fiets weer remmen zoals toen de remmen nagelnieuw waren. Nu het materiaal er is, kunnen de versleten onderdelen vervangen worden, maar eerst moet de aandrijving onderhouden worden. Daarover meer in de volgende post.

remolie bijvullen

In de vorige post meldde ik dat de remmen het niet meer deden. Daar is natuurlijk maar één oplossing voor: herstellen. Dat betekent eerst en vooral de remhendel zo positioneren dat het reservoir horizontaal staat.

Daarna haalde ik de remklauwen eraf en legde die op de grond. Zo kan de eventuele lucht stijgen. Aangezien ik geen informatie heb noch vind over het ontluchten van de set of over het bijvullen van de kant van de klauwen, moet het maar zo.

Daarna is het een kwestie van wat olie bij te vullen (het reservoir was leeg) en voorzichtig te pompen met de remhendel, tot er geen lucht meer uitkomt. Het eigenaardige is dat ik nergens een spoor van een lek vond. Veiligheidshalve haalde ik alle koppelstukken wat aan. Bij het testen nadien functioneerden de remmen weer zoals het hoort. Benieuwd voor hoe lang...

regenrit

Vandaag, ondanks alle ongunstige voorspellingen (regen, sneeuw, temperaturen rond het vriespunt) besloot ik toch naar het werk te fietsen. De nieuwe derailleurkabel moest toch eens zijn waarde bewijzen en constante regen kon me tonen of mijn aangepaste spatborden nu écht werken zoals het hoort.

De regenuitrusting bestond uit een paar schoenovertrekken, een fleece muts en een fietsbril. O ja, die laatste haalde ik onlangs bij Decathlon: fotochromatisch, met een ventilatiestand en voor een treffelijke prijs (rond de € 25). De Streamer moest de rest maar doen.

Decathlon Aptonia 900

Wel: voeten en benen bleven behoorlijk droog, zelfs mijn handen bleven quasi droog ! Enkel mijn gezicht en schouders kregen de regen te verwerken. Indien ik met een behoorlijke vaart (zeg + 20 km/u) door een grote plas reed, voelde ik wel wat spatten net voor het zitje terechtkomen, maar echt niet veel. Die fietsbril is ook echt handig: geen last meer met neerslag die in de ogen terechtkomt. In de regen rijden is echt niet erg.

Helaas: de Hygia Multi remmen weigerden dienst. Vermoedelijk is de remolie weer via één of ander lek verdwenen... Bij het vertrekken vertraagden ze de fiets nog, maar halfweg (toen ik op het werk aangekomen was dus) maakten ze enkel nog wat geluid. Gevaarlijk is dat en meteen het grootste nadeel van gekoppelde remmen: indien de rem niet meer werkt, heb je meteen niets meer ! Morgen, als de fiets weer wat droger is, kan ik dus de oorzaak weer zoeken. Tja, ik had me dan ook opgegeven om die remmen te testen voor de invoerder... Het weerkeren was ideaal om me te bekwamen in de edele kunst der anticipatie.

Toch vind ik dit niet kunnen: de fiets is een gebruiksvoorwerp en ik verwacht dat die even betrouwbaar is als de auto. Betrouwbaarder zelfs, want een fiets is veel minder complex, toch ?

Ook de Sigma fietscomputer gaf er de brui aan. Ik moet het ook nog even nakijken, maar heb wel een vermoeden van de reden: de kabel naar de sensor heb ik moeten verlengen en ik denk dat mijn soldeervaardigheden voor verbetering vatbaar zijn. Onlangs heb ik bij het vervangen van de derailleurkabel wat moeten trekken aan die draden en daarbij zal de verbinding wel gesneuveld zijn. Bij het herstellen zal ik de verbinding overigens niet meer met isolatietape afschermen (dat is niet zo weerbestendig), maar met degelijke krimpkous !

Op de dijk was het aartsdonker deze morgen en ik heb welgeteld één andere moedige fietser gezien. Een heel eind verder, aan het centrum van Eke, kwam ik op de N60 dit tegen:

N60 in Eke

Ik ben even gestopt om die heren op het gevaar te wijzen dat ze veroorzaakten: op deze gewestweg rijden de auto's 90 km/u en op dat uur (zo rond 8u) is het daar druk. Levensgevaarlijk om dan met de fiets op de rijweg te komen. Ze hebben zich netjes verontschuldigd en hun wagen meteen verzet. Het fietspad is hier overigens behoorlijk smal: de trike past er net op (78 cm dus).

remmen: evaluatie

Wie hier geregeld meeleest, herinnert zich misschien dat ik voor Gforcebikes een set Hygia Multi test. Dit zijn gekoppelde, hydraulische schijfremmen. Gekoppeld betekent dat je met één hendel beide remmen bedient. Hydraulisch houdt in dat je de remmen niet dichttrekt door middel van een kabel, maar dat ze door oliedruk bediend worden.

De ervaringen tot nu toe zijn voornamelijk positief. De remmen zijn erg krachtig, maar toch heel fijn te doseren. Naar mijn gevoel grijpen ze ook allebei even sterk, dus trekt de fiets ook niet naar links of rechts bij het remmen. Indien je hard genoeg knijpt, hangen de gevolgen af van de combinatie tussen banden en staat van de weg. Met de Schwalbe Kojaks die er nu vooraan opliggen betekent dat bij een droge, goed klevende weg (asfalt bijvoorbeeld) dat de achterkant omhoog komt. Indien er minder grip is glijden de banden door, zonder gevolgen. Dat achterwiel dat omhoog komt is mee een gevolg van de geometrie van de trike: mochten de voorwielen meer naar voor staan, verder voor het zwaartepunt, dan zal dat wellicht minder kunnen, maar dat zou weer negatieve gevolgen hebben op de wendbaarheid. Een compromis, dus.

Onlangs verloor ik remdruk en na wat zoeken bleek dat de aansluiting van de olieleiding op het reservoir losgekomen was. Daardoor was remvloeistof weggelopen. Wat opkuisen, de moer weer aandraaien en olie bijvullen zou het probleem moeten oplossen. De eerste twee programmapunten vormden absoluut geen probleem, maar het laatste dan weer wel. En wel hierom: bij de remset zat geen handleiding; op de site van Hygia is die ook niet te vinden, toch niet voor de Multi... 

Wat ik vond, is dat "iemand" het reservoir horizontaal moet houden, zodat je olie kunt bijvullen. Die "iemand" was het stuur. De remhendel werd dus verplaatst zodat het reservoir horizontaal kwam te staan.

positie remhendel en reservoir

werkpositie reservoir

Er is wel een algemene handleiding, die zich op dit vlak ook beperkt tot "vul olie bij". Maar: hoeveel ? Er is geen aanduiding...

reservoir geopend

Nu lijkt het er ook op dat er door het gedaalde peil lucht in de leiding gekomen is. Da's niet goed voor het remgedrag, dus moeten de leidingen ontlucht worden. Maar hoe ? Ook daarover is niets weer te vinden ! Ik heb er ook geen idee van hoe ik de slijtage van de remplaatjes kan meten, alweer als gevolg van ontbrekende informatie.

De algemene ervaringen met het systeem zijn dus als volgt samen te vatten:  de technische kwaliteit is onberispelijk, maar de ondersteuning laat erg te wensen over. Dat wat betreft de fabrikant, want van de invoerder krijg ik alle nodige informatie die ik vraag.

Als ik deze hydraulische remmen tegenover de initiële mechanische Tektro Io's plaats, zijn die Hygia's een duidelijke verbetering. Dat moet ook, want de prijs is heel wat hoger ! Het grootste probleem met de Tektro's was dat er water in de kabels kwam, doordat het concept niet echt geschikt is voor een trike, waarbij één klauw ondersteboven gemonteerd wordt en waarbij de remhendels zo gemonteerd moeten worden dat er water in kan. Het gevolg was dat de kabels vastvroren in de winter en fietsen zonder remmen: dat wil je echt niet. Met een hydraulisch systeem is dit uitgesloten, maar het onderhoud is wel wat gecompliceerder.

sportieve zomeroutfit

Om in de Belgische politieke actualiteit te blijven: alea iacta est. De Gforce is ondertussen dus uitgerust met de set nieuwe voorbanden, Schwalbe Kojak, 35 mm breed.

Aangezien ze er net een week op liggen, is het nog wat vroeg om het over snelheidsverschillen te hebben. Toch lijkt er ook op dat vlak verschil te zijn.

Vrijdag, tijdens een ritje in de buurt (met de zoon op zijn bmx) werd de zijdelingse grip grondig uitgetest aan een rondpunt in een doodlopende straat: geen zijwaarts wegglijden, wel bijna continu op twee wielen rond het pleintje draaien. De grip is dus OK. Het sturen lijkt er wel zenuwachtiger op geworden en het stuur loslaten is er nu helemaal niet meer bij !

Achteraan werd een 50 mm Kojak aanbevolen, maar ik heb er mijn twijfels over of de velg dit aankan.

Maandag reed ik na het werk via een knooppuntroute tot bij mijn broer. De route, opgemaakt via fietsnet, werd afgedrukt in een formaat voor de bikepointer en tegelijk geëxporteerd naar de Zümo. Die heeft wel een beperkte autonomie (4u ongeveer), maar als hij geschikt is voor op de motor, zal hij wel tegen de schokken van de fiets kunnen ook. Het is wel een beetje wennen: de gps navigeert je van punt naar punt, maar je moet wel hier en daar zelf uitzoeken langs welke weg je er raakt. Ergens onderweg, zo tussen Sint-Martens-Latem en Vinderhoute, raakte ik het spoor bijster. Een kaart erbij is dus ook nuttig.

Onderweg leidde het systeem me hier en daar over onverharde wegen en soms koos ik achterafpaadjes door het gras, achter tuinen door. Ergens op zo'n pad moet de kabel van de fietscomputer blijven haken zijn, want hij was finaal door. Ik heb dus naar schatting 30 km meer afgelegd dan de teller opgeeft. Een half uurtje werk en een soldeerbout (en krimpkous) losten dit op.

Aangezien de zomer in aantocht is, moest ook de Streamer eraf. Da's simpelweg te warm als de temperatuur boven 20 ° klimt.

De trike in zomertrim ziet er zo uit:

Daar komt wel één en ander bij kijken, want een aantal accessoires was op die streamer bevestigd. De fietscomputer moest een nieuwe plaats krijgen, de koplamp eveneens en ook voor de bevestiging van de gps was een oplossing nodig. Zoals je ziet, is dat allemaal behoorlijk gelukt.

Tussentijdse evaluatie van het Hygia Multi remsysteem: na een tijdje wennen is het gekoppelde systeem meestal een duidelijk voordeel. Je hebt maar één hand - eigenlijk maar een paar vingers - nodig om tot stilstand te komen. Enkel bij het rechts afslaan kan dat een probleem zijn: je kunt niet tegelijk vertragen en je arm uitsteken. Het systeem is zeer fijn te doseren ook. De pads staan behoorlijk dicht bij de schijven en dat merk je in elke bocht. Door de zijdelingse kracht die op de voorwielen uitgeoefend wordt, slepen die pads telkens weer lichtjes tegen de schijven.

De handrem is ondertussen onmisbaar geworden: snel even het hendeltje omzetten en de bike staat vast.

Nog even dit: de Gforce trike STD is standaard, zoals de meeste trikes, eerder kaal. De toeroptie breidt dit pakket uit met spatborden voor en achter en een pakdrager. De pakdrager steunt boven de achteras en door middel van twee lange stangen ook voor de achtervork. Dat is niet ideaal, want zodra er wat gewicht aan hangt, slingert de boel heen en weer. Om die reden verbond de vorige eigenaar de voorkant van de pakdrager met het zitje. Dat maakt het geheel véél stabieler, maar even snel de hoek van de zit veranderen zit er niet meer in. Als ik de balans opmaak, kies ik toch voor dit toerpakket. In ons Belgische klimaat  kun je nooit rekenen op droog weer, dus zijn spatborden een noodzaak. Ook de bagagedrager is handig, want je kunt verder met standaard fietstassen. Daarbij moet je wel opletten met het gewicht dat je erin stopt, want dit heeft een zeer duidelijke invloed op de baanvastheid: je hoogtepunt komt merkelijk hoger te liggen en de trike vertoont een neiging tot onderstuur met een fikse lading (neiging om rechtdoor te gaan en sneller - tot ontzettend véél sneller - het binnenwiel lichten).


Waarom spatborden: zolang je rechtdoor rijdt, merk je vooral het voordeel van het achterste spatbord - indien het nat ligt. Mocht dat er niet zijn volgt een constante douche. Een keer je een bocht neemt, zal ook het water dat de voorbanden opnemen je besproeien. Alle vuil dat op de weg ligt, wordt ook jouw kant uit geslingerd. Zelfs met spatborden vind ik dat de voorwielen onaangenaam veel water en smurrie naar je handen slingeren !

cijfertjes

Woonwerkverkeer met de fiets, langs de Vlaamse dijken, lijkt me ideaal als trainingsgelegenheid. Zo combineer ik het nuttige (training en naar het werk rijden) aan het aangename (genieten van de natuur in ons vlakke land).

Enkele cijfertjes van de rit gisteren:

• afstand enkel bedraagt ong 23 km
• temperatuur tijdens de heenrit lag bij de aanzet rond 5° C en bij aankomst rond 9° C. Dit is gemeten met de thermometer in het polshorloge en die is niet geijkt.
• Gemiddelde snelheid over deze afstand bedroeg 25,90 km/u
• Gemiddelde trapfrequentie was 79

Dit laatste lag in het begin eerder rond 70 en nu probeer ik die stilaan op te drijven om de knieën minder te belasten.

De terugrit was even lang, de temperatuur bedroeg dan ongeveer 21° C. De gemiddelde snelheid was iets gezakt (rond 25,50), voornamelijk omdat het laatste deel - 6 km - door de bebouwde kom verloopt en het op dat moment heel wat drukker was.

Voor het vertrek had ik de bandendruk weer op peil gebracht en dat maakte duidelijk verschil: hogere snelheid en minder comfort. Noteer daarbij dat de fiets goed geladen is. Bij het door Gforce opgegeven gewicht (16,8 kg) moet je nog de Streamer tellen: + 2,5 kg. Daarbij komen nog de Agu Yamaska 435 fietstassen: + 1,8 kg en daarin zit de kledij voor het werk, reservebanden, batterijverlichting, ... O ja, voor de veiligheid sleep ik ook nog een kabelslot mee - een erfenis uit mijn motorperiode: een Kryptonite Hardwire die 2,5 kg weegt. Op die manier kom ik ruim boven de 25 kg. Een keer op snelheid maakt dat weinig uit, maar bij het remmen en vooral vertrekken voel je dat toch.

Ondertussen merkte ik dat een gekoppeld remsysteem toch een nadeeltje heeft, vooral voor de wet dan: ik monteerde de remhendel aan de rechterkant. Bij het rechts afslaan moet je als fietser dus je rechterarm uitsteken, maar dan kan ik helemaal niet meer remmen...

remmen

In vroegere posts vind je een aantal ervaringen met bevroren remkabels. Niet interessant om mee te maken en zeker niet veilig. De kabels uiteenhalen, drogen en invetten verhielp dit eerste probleem grotendeels.

Een tweede ergernis met de remmen was dat een trike nergens tegen steunt om geparkeerd te worden - dat hoeft ook niet -, maar dat wordt een probleem als de parkeerplaats helt...

Nu kreeg ik het aanbod van Wim Dieke, zaakvoerder van Gforcebikes.nl, om een nieuw remsysteem, specifiek voor trikes en quads ontwikkeld, uit te testen. Het gaat om het Hygia Multi remsysteem: hydraulisch, met één hendel voor beide remmen en voorzien van een parkeervergrendeling.

Hygia is Taiwanees, net als de trike, en maakt pareltjes van remsystemen. Kijk maar eens op hun site (Gforce is voortaan invoerder van dit merk voor de Benelux).

Toen het pakket geleverd was, zat het in een nette doos, compleet met toebehoren: alle noodzakelijke schroeven (in roestvrij staal !) waren meegeleverd.

Het systeem bestaat uit een gegoten remhendel die de pomp bedient, leidingen ommanteld met gevlochten roestvrij staal en afgeschermd met een plastic mantel (vermoedelijk pvc ?), een gegoten verdeelstuk en twee symmetrische remklauwen die uit één stuk gegoten zijn, voorzien van alle nodige montagestukken. 

 Tot mijn verrassing zaten er zelfs twee mooi vormgegeven 160 mm remschijven bij, ook weer uit roestvrij staal.

Jammer genoeg ontbrak een handleiding, maar dat is te verwachten voor testproducten. Als ik het Engels op de site zie, betwijfel ik trouwens of ik er iets verder mee zou raken...

Nu betekent de trike mijn eerste ervaring met schijfremmen op een fiets, dus de enige referentie zijn de Tektro Io's die er standaard op zitten. Tektro Io is compleet gescheiden links en rechts, puur mechanisch en niet symmetrisch, zelfs niet ontwikkeld met het oog op dergelijk gebruik. Dat betekent dat de ene klauw omgekeerd gemonteerd wordt en dat de hendels ondersteboven staan. Daardoor komt er makkelijk water en vuil waar het niet hoort, met alle gevolgen vandien.


Uit mijn verleden als motorrijden heb ik wel wat ervaring met schijfremsystemen (enkelzuiger, dubbelzuiger, klauw uit één of twee stukken, ...). De klauwen van Hygia zijn echt mooi om te zien: gegoten uit één stuk en daardoor is er weinig of geen kans op speling (geen verbindingen die los kunnen komen) en het gewicht kan laag gehouden worden.
Hier zie je de linker klauw op de trike

En aan de rechterkant oogt het zo

Gisteren kreeg ik dus mijn eerste ervaring met het monteren van hydraulische remleidingen. Dat monteren houdt op zich weinig in: je moet niet meer dan 6 schroeven vastzetten. Twee voor de remhendel en twee per klauw.

Probleem: hoe laat je de leidingen lopen zodat ze zeker niet in de weg zitten bij het fietsen, het op- en afstappen. Hoe moeten ze lopen om de kans op schade (doortrekken bij draaien, te laag zodat ze blijven haken) te minimaliseren. Laat je ze boven of onder het frame lopen ? Waar komt het verdeelstuk (allicht ergens halfweg tussen links en rechts) ?

Fase 1 was het demonteren van het Tektro systeem. De beugels voor de remhendels bestaan uit één stuk, dus moesten de handgrepen en de gripshifts er eerst af. Dat was het moeilijkste, want de klauwen haal je los met twee schroeven te verwijderen. Het resultaat op dat moment: een trike zonder remmen.

Fase 2 was de montage van de Hygia remhendel. Technisch maakt het niets uit of je de hendel links of rechts monteert. Ik koos voor de rechter stuurhelft, aangezien ik rechtshandig ben.

Een klein probleempje was de positionering, omdat het oliereservoir hierin verwerkt zit en in het stuur van een trike zitten bochten van 90°, wat je op een gewone fiets niet zo gauw vindt. Een beetje naar buiten verdraaien loste dit op.

Let ook op het zilverkleurige palletje voor het scharnierpunt: dit is de handrem. Even naar boven trekken vergrendelt de remmen. De remhendel aantrekken ontgrendelt het systeem weer.
 

Fase 3 was het zoeken naar de ideale route voor de leidingen en het verdeelstuk. Een eerste poging zag er mooi uit, maar bleek niet werkbaar: mijn voeten haakten achter de leidingen. De tweede poging was een stuk beter. Het verdeelstuk bevestigde ik met een stevige kabelbinder onder het frame, achter de draagarmen.

Uiteindelijk moesten ook nog de schijven vervangen worden, maar dat bleek een probleem: de bouten van de oude schijven zitten muurvast. Dat wordt dus een klusje voor de komende dagen, met behulp van wat kruipolie.

Vanmorgen werd het nieuwe systeem een eerste keer getest tijdens de wekelijkse woon-werk trip. Het was even wennen aan het feit dat beide remmen nu met één hand bediend worden. Wat meteen opvalt, is dat de remkracht veel beter gedoseerd kan worden. Ook de parkeerrem blijkt héél handig.

De prijs ? Het hele systeem moet € 250 kosten. Ik heb geen referentie, maar even surfen leidde me naar Magura en Tektro, die de enige andere fabrikanten van dergelijke systemen lijken te zijn. Hygia verkeert dus in goed gezelschap, vooral omdat de prijs ook goed lijkt te zijn, zeker als je de afwerkingskwaliteit ziet !