Wielen maken: retrospectie

Als je een wiel nodig hebt, dan koop je dat. Velg versleten, naaf stuk, ... meestal is een nieuw wiel hooguit even duur als de boel laten vervangen, want het inspaken kost ook tijd en geld.

Een standaardwiel maak ik dus niet. Ik zie er het nut niet van in. Tenzij, natuurlijk, indien het als oefening bedoeld is.

Als het 'specials' zijn, wielen die niet zomaar in de handel te krijgen zijn, wordt het een uitdaging. Dan ga ik aan het wielen vlechten. Leuk werk. Zen.
Je leert hoe een wiel werkt.
Je leert waar je op moet letten bij een fiets.
Dat het geen slechte zaak is om af en toe eens de spaakspanning te controleren.
Dat de slag uit een wiel halen vaak niet zo moeilijk is.

Specials dus. Een overzicht tot vandaag.

Giant fiets van dochterlief

Doel: een wiel (na een aanrijding) met naafdynamo opnieuw bruikbaar maken. Dit was een eerste oefening met beschikbaar materiaal. De uitdaging: valt met zo'n velg nog iets te doen?

Het gedemonteerde wiel

Tijdens het spaken

Oude vork als wielrichter

Het wiel heeft het toch een drietal jaren uitgehouden tot de verbinding op de velg loskwam. Nadien werd het wiel opnieuw gespaakt met een nieuwe velg.

Gforce trike

Doel: een naafdynamo inbouwen. Vooraan was dat uitgesloten wegens de enkelzijdige ophanging met een specifieke maat.

Shimano FH-C811 achternaafdynamo

eFAW (Flevobike Alleweder ofte A2)

Tussendoor: een euvel van de standaard velomobielwielen (bij vele modellen gebruikt). De spaakkoppen van de spaken op de binnenste flens, met de koppen aan de buitenkant, breken af.

Typisch probleem

De oorzaak: de flens is te dun, waardoor de knik in de spaak niet tegen de flens aan zit. Hierdoor worden de spaken onderworpen aan krachten waar ze niet voor ontworpen zijn.

De oplossing: spaakringen tussen de flens en de 'elleboog' in de spaak steken.

Messing ringen

Een behandeld wiel.

Het resultaat: nooit meer brekende spaken.

Doel: een NuVinci N360 naaf in een 406 velg inbouwen.

Alles nieuw: velg, spaken, nippels en naaf

Dit wiel vormde de grootste uitdaging. Ik wilde een bredere velg en die was niet zomaar te vinden. Het aantal spaakgaten moest dan ook nog overeenkomen met de naaf, die ik al liggen had. Tenslotte moest ik in dit geval de spaken zelf op lengte maken en er draad op rollen.

Trek Manhattan (stadsfiets) van zoonlief

Na een slippertje plantte hij zijn voorwiel in de wielkast van een geparkeerde auto. De knik in de velg was onherstelbaar.

Geplooide velg

Er moest een nieuwe velg in komen. Door het specifieke spaakpatroon - in groepen van 4 -, was een nieuw wiel niet evident. Daar bovenop ging het om een wiel met naafdynamo en rollerbrake. Dat is niet zo makkelijk te vinden. Die onderdelen zijn ook wat duurder en ze waren in goede staat.
De spaken en de naafdynamo werden opnieuw gebruikt.

Spaken overzetten

Wiel uitlijnen

R+M Birdy Speed

Doel: specifieke naafdynamo (Shutter Precision SV-8) inbouwen. Daarnaast kwam bij 'de Ligfiets' nooit een antwoord van de invoerder op de vraag naar leverbaarheid van een wiel met naafdynamo.

Links de SV-8 en rechts de originele naaf

Het resultaat

Challenge Seiran 24

Doel: ook weer een naafdynamo inbouwen. De donornaaf (SRAM d-Light D7) werd ingespaakt met behulp van de originele velg en spaken.

Demonteren van het (voor-)wiel

Tot op heden mag ik zeggen dat alle wielen het zonder problemen blijven doen. Enkel het allereerste (van de Giant van dochterlief) is nadien nog onder handen genomen. In dat geval mag het een wonder genoemd worden dat de velg het nog al die tijd uitgehouden heeft.

Nog een gevolg: op de Orca na zijn alle fietsen in huis nu uitgerust met een naafdynamo. Ik sta er nog verbaasd van als mensen niet op de hoogte blijken te zijn van het bestaan hiervan.

achternaafdynamo: ervaringen

Wie mijn blog geregeld leest, herinnert zich nog wel dat ik na een lange zoektocht uiteindelijk een Shimano naafdynamo voor het achterwiel kon bemachtigen.

In januari werd die ingespaakt in een nieuwe velg en meteen werd het nieuwe wiel in de fiets gezet. Sindsdien werkt mijn fietslicht continu (zoals in: altijd als ik met de trike rij).

We zijn ondertussen bijna een half jaar verder, dus kan ik al even mijn ervaringen met de naafdynamo kwijt. Die zijn heel eenvoudig: ik heb nog nooit gemerkt dat die er is ! 


Eerst nog even de configuratie meegeven:

• Shimano FH-C811 achternaafdynamo (maakte deel uit van de Cybernexus groep)

• B&M Lumotec IQ Cyo N plus (60 lux)

• B&M Toplight Flat plus

Er is (tot nu toe) geen lichtschakelaar aanwezig. Dat wil zeggen: het licht werkt gewoon altijd en doet dat feilloos. Weerstand ondervind ik niet. Die zal er wel zijn, want als er stroom geleverd wordt door een dynamo, betekent dat dat die energie nodig heeft daarvoor en die moet ik als fietser leveren. Maar ik merk er niets van.


In mijn hoofd heb ik cijfers als 4,5 V en 1,5 W als opgegeven spanning en vermogen. Hier en daar lees je dat zoiets niet voldoende is voor fietsverlichting. Wel, ik kan zeggen dat dit in de praktijk, met de hedendaagse LED-verlichting, absoluut geen probleem is. Zo op het oog merk ik geen verschil in lichtsterkte tussen de LumoTec 6 als stroombron en de naafdynamo. Zowel de koplamp als het achterlicht hebben een condensator ingebouwd, zodat er een standlicht beschikbaar is gedurende zo'n 5 minuten. Ook daarvoor levert de dynamo voldoende energie. Wellicht heeft dat mee te maken met twee feiten:

• de dynamo is ingebouwd in een 26" wiel, wat maakt dat de omwentelingssnelheid en dus de geleverde energie groter is dan in een 28" voor dezelfde snelheid
• we hebben het nog altijd over een ligfiets, waarmee gemiddeld sneller gereden wordt en de dynamo dus ook meer energie levert

(ik zou het eigenlijk eens moeten meten)


Ook wat de mechanische kant betreft (geluiden, speling, ...) zijn er absoluut geen klachten. 


De Shimano HC-F811 heeft maar één belangrijk probleem: het ding is niet meer in productie, dus niet meer leverbaar...
De alternatieven: 

• voor sommige trikes kun je terecht bij Schmitt voor de (peperdure) SON-naafdynamo. Er wordt gegoocheld met de hoge efficiëntie, maar dat is relatief, vooral als je kijkt naar het opgenomen vermogen (ik heb geen exacte cijfers, maar we spreken wellicht over 0,5 W verschil). Het voordeel is dat de SON leverbaar is (belangrijk verschil uiteraard) en dat die in een enkelzijdig opgehangen 20" wiel kan gebruikt worden in bepaalde gevallen (ICE, HP Velotechnik).
• geen dynamo, maar accuverlichting. Dat is een keuze, maar niet de mijne: accu's hebben een veel beperktere levensduur dan een dynamo en werken minder efficiënt als het koud is (lagere capaciteit). Laat dat nu net samenvallen met de periode waarin je licht het meest kunt gebruiken...
• Sunup komt omstreeks deze tijd met een spaakdynamo op de markt, die makkelijk te monteren zou moeten zijn en een hoog rendement belooft. De vraag hier is vooral waar je die zal kunnen aanschaffen.

De naafdynamo doet dus gewoon wat hij moet doen, onopvallend en betrouwbaar. Hij is er en voor de rest hoef ik aan de verlichting geen aandacht meer te besteden.

daar krijg ik het van...

Gisteren ben ik met de Gforce naar de les gereden, het wiel netjes verpakt op de pakdrager. Daar werd mijn wiel als voorbeeld gebruikt en meteen perfect gespaakt door de docent. Omdat er tijd over was (de andere cursisten hadden een eigen wiel om te richten, ik niet), haalde ik het "oude" achterwiel uit de trike. Met de hulp van een andere leerling werd de cassette eraf gehaald, netjes gereinigd (daar zijn blijkbaar machines voor...) en op het nieuwe wiel gemonteerd, nadat het "goed genoeg" beoordeeld werd. Ik reed dus naar huis met een nieuw achterwiel, maar de naafdynamo was nog niet operationeel.

En nu komt het: vanavond dacht ik even op een kwartiertje de naafdynamo aan de koplamp te koppelen, met daartussen een Shimano SW-NX 30, die ik onlangs bij de fietsenhandelaar haalde.

Om nog even kort te herhalen: de Bumm Cyo die ik in het voorjaar installeerde, is een versie zonder sensor. Ik had dus de keuze: ofwel het licht continu laten werken, ofwel een schakelaar ertussen. Deze Shimano-switch zou de klus moeten klaren: daarbij heb ik de keuze tussen aan, uit of sensor (die is ingebouwd in de schakelaar).

Niet dus: geen kik gaf ie. Of liever: geen licht. Dus werd de schakelaar er vantussen gehaald en kwam de multimeter eraan te pas: schakelaar defect was het verdict. De + doet niets...

Het kwartiertje werden er dus drie en uiteindelijk heb ik de lamp maar direct op de dynamo aangesloten.

Eén van de komende dagen volgt dus alweer een ritje naar de fietshandelaar en de schakelaar gaat retour, bij voorkeur met een omwisseling. Waarom ? Ik wil op termijn de dynamo ook gebruiken om batterijen te laden of eventueel de gps. De Bumm E-werk zou daarvoor een oplossing kunnen bieden of een alternatief hiervoor.

Voorlopig is dat nog niet aan de orde en in de winter is het lang en vroeg donker, dus een continu werkende koplamp is niet direct een probleem.

Een voordeel is alvast dat het irriterende gezoem van de dynamo aan mijn linkeroor verdwenen is.

Volgende klus: de gerecycleerde Bumm Dymotec 6 op de oude stadsfiets voor zoonlief monteren, zodat de imposante halogeenlamp daarop ook weer werkt.

2de wiel vlechten: stand van zaken

Woensdagavond was een zen-avond: in alle rust aan de keukentafel een nieuw wiel vlechten. Het ziet er goed uit.

Het finale richten en aanspannen laat ik over aan een expert (op zijn verzoek), maar het voorbereidende werk is gedaan.

Omdat het er nu zo netjes bij staat, nog een beeld van de naaf.

En om zeker te zijn dat alles functioneert, vooraleer het wiel af te werken, testte ik het even uit in de trike.

Je ziet één wiel, zonder velglint, zonder band, spaken niet aangespannen, zonder cassette, maar in de trike gemonteerd en de dynamo aangesloten op de koplamp. Jawel hoor: het geeft licht en het maakt niet het minste geluid ! Dat wordt zalig fietsen !

Nog even uit een andere hoek

Nu nog even denken over die cassette: zet ik die over van het oude wiel naar het nieuwe of monteer ik een nieuwe ? In dat laatste geval moet in principe de hele aandrijving vernieuwd worden: tandwielen vooraan, ketting, ...

Wat de bedrading betreft: vanuit de dynamo zal een (dubbele) bedrading vertrekken naar de sensor/schakelaar.

Van daaruit zal de bedrading naar de koplamp vertrekken en omwille van de efficiëntie denk ik eraan om meteen ook een dynamogevoed achterlicht te installeren.

Bumm Toplight Flat S

Zo ben ik meteen helemaal van het batterijgedoe af. Het huidige achterlicht geeft op dat vlak toch wat problemen: de batterijduur is behoorlijk, maar de contacten oxideren en dat zorgt ervoor dat het licht toch geregeld moet gecontroleerd worden en frequent opengemaakt om de contactpunten van oxidatie te ontdoen.

nog een wieltje vlechten

Eindelijk ! De spaken blijken geleverd te zijn. Nu moet het wiel dus tegen gisteren in elkaar gestoken zijn.

Eerst even recapituleren: ik hou niet van verlichting op batterijen, want die houden er volgens mij vooral mee op als je dat niet kunt gebruiken en ook ecologisch zijn er betere oplossingen (oplaadbare batterijen lossen dit al op). Dus moet er een constante stroombron zijn. Een naafdynamo is ideaal, zoals op mijn bukker en alle andere gebruiksfietsen in het gezin al uitvoerig ervaren is, maar een trike stelt daarbij enkele praktische problemen:

• 99 % van de naafdynamo's zijn gemaakt voor het voorwiel
• een voorwiel van een trike is enkelzijdig opgehangen, dus zo'n naaf kan niet
• SON maakt een enkelzijdige naafdynamo, maar
• enkel voor enkele merken trikes, met specifieke asmaat (11 of 12 mm als ik het goed heb), waar die bij de mijne een MTB-maat is: 20 mm (ook weer als ik het goed heb)
• ze zijn erg duur (of wat dacht je van € 290 ?)
• de wielmaten van een trike zijn afwijkend (20" vooraan is courant voor een trike, achteraan 20 of 26")
• Shimano maakt(e) één model achternaafdynamo, maar die vind je niet in een wiel ingebouwd

Dus werd het voorbije jaar rustig uitgekeken naar zo'n Shimano FH-C 811 aan een aanvaardbare prijs. Uiteindelijk ben ik eraan geraakt.

Tja, dan is de naaf er nu al een poosje, maar om te rijden heb je wel wat meer nodig... Dus werd het uitkijken naar een geschikte velg: betaalbaar, esthetisch aanvaardbaar, de juiste maat (26" natuurlijk, maar ook in de breedte is variatie) en degelijk, want op een trike worden wielen anders belast dan op een tweewieler. De keuze viel op een Mavic XC-717 disc. Disc, want de trike is achteraan ongeremd, dus heb je geen nood aan velgwangen voor remblokjes.

Om velg en naafdynamo te verbinden, heb je verder nog spaken nodig. De keuze hiervoor is gevallen op Sapim Race. Dat is dus wat zo lang wegbleef.

Ik heb wel zwarte !

Omdat het een achterwiel betreft, omdat de fiets behoorlijk intensief gebruikt wordt en omdat de wielen van een trike anders belast worden dan bij een tweewieler (in de bochten ga je niet schuin hangen, maar krijgen de wielen heel wat laterale belasting te verwerken), vertrouw ik mezelf niet goed genoeg om dat met behulp van het wereldwijde web aan te pakken. Dus sprak ik af met Frank Vanhyfte, lesgever fietsherstellen . Met zijn vakkundige uitleg en die van Sheldon Brown ben ik er vanavond aan begonnen, eindelijk. Frank heeft me op het hart gedrukt dat hij en niet ik het wiel zal uitlijnen ! Ik heb er alle vertrouwen in.

Het gaat om het aandrijfwiel, dus moet er nadien nog een cassette op komen en als het even kan een band. De huidige achterband, een Kenda Kwest High Pressure, heeft bewezen een zeer betrouwbare band te zijn, maar op het vlak van comfort laat hij wel te wensen over. Omdat het om een trike gaat en de banden dus helemaal anders belast worden in de bochten dan bij een tweewieler, las ik de ervaringen met velomobielen na: dat komt het dichtste bij een trike en er is wel één en ander te vinden, bij Wim Schermer bijvoorbeeld.

Ik denk er dus over om van de gelegenheid gebruik te maken om rondom Vredestein Perfect Moiree te leggen: 47-406 vooraan, 54-559 achterop.

Elektrowerken

Wie hier regelmatig volgt, weet dat ik al lang met plannen rondloop om de stroomvoorziening van de trike te verbeteren. Wel: de volgende fase is aangebroken. Tot voor kort vond ik nog slechts één enkele leverancier die de Shimano Di2 achternaafdynamo kon leveren: On Avance in Montpellier, Frankrijk. Alleen: waar die voordien in Oostenrijk verkocht werd aan € 100 (plus € 10 voor de verzending), kost die in la douce France € 130 en die vriendelijke mensen rekenen dan ook nog eens € 30 verzendingskosten ! Dat maakte dat die naaf plots € 160 zou kosten. Iets teveel van het goede vind ik.

De aanhouder wint en na geduldig zoeken stuitte ik op een advertentie van een Duitser, die er twee aanbod voor die prijs ! Na wat heen en weer mailen kreeg ik vandaag dit in handen:

pakje uit Duitsland

Daarin zat tweemaal het volgende:

Shimano FH-C811

De inhoud van zo'n doosje zie je hieronder.

Om het nog eens duidelijk te tonen: hier zonder de verpakking.

Mooi he ! Zoals je ziet gaat het om de metaalkleurige uitvoering, 32-gaats. Vandaag volgt stap 2: een bijpassende velg bestellen bij de fietshandelaar. Daarna volgt het echte werk: een wiel vlechten.

Ondertussen zoek ik uit hoe ik een verbinding kan maken tussen die naaf en de verlichting.