Big bang - geen theorie

 

Zoonlief stond op het punt te vertrekken bij mij toen zijn voorwiel met een luide knal uiteenspatte...

Ik zie twee redenen:

• een versleten velg (V-brakes en een fiets die al wat kilometers en jaren telt)
• een manometer op de voetpomp die niet betrouwbaar meer is: te hoge druk

In elk geval: het was een enorme knal en onze oren tuitten ervan.

Een nieuw wiel was aan de orde en daarvoor had ik drie opties voor ogen:

• een nieuw wiel
• een tweedehands wiel
• een andere velg zoeken en een nieuw wiel maken

De fiets wordt flink gebruikt: zoonlief woont in het centrum van Gent en daar ben je veel sneller dan met de auto. Die heeft hij trouwens niet, dus is de fiets gewoon noodzakelijk. Een nieuw wiel is niet evident, want het is er eentje met een naafdynamo (en die had ik pas helemaal afgesteld). Als je dat online bestelt, mag je op één a twee weken leveringstermijn rekenen.

Een tweedehandswiel met naafdynamo vertrouw ik niet helemaal: je weet niet hoeveel kilometers het al afgelegd heeft en dan is het afwachten in welke staat de lagers zijn. Dus dook ik in mijn voorraad; daar vond ik een oud achterwiel met quasi dezelfde velg als de originele op de Trek.

Het donorwiel (naaf stuk, maar velg ok)

Na een aantal jaren maakte ik nog maar eens een wiel. Deze keer was het makkelijk: het oude wiel uit elkaar halen, de velg op het 'ontplofte' wiel leggen en daar de spaken één voor een losmaken en in de corresponderende spaakgaten in de velg vastzetten.

Daarna was het nog een zaak van aanspannen en richten.

Leuk werkje, zeker als het zacht weer is

Het ging erg vlot: na ongeveer twee uurtjes werk zat het nieuwe wiel in de fiets. Kostprijs: één binnenband.

Wat ben ik goed...

Wielen maken: de meesten beginnen er niet aan. In de meeste gevallen is het ook efficiënter om een nieuw te kopen.

Ik maak ze af en toe zelf, als het om speciale gevallen gaat. Bijvoorbeeld een wiel met achternaafdynamo (Gforce/Performer trike).


Of een 24" wiel met Shutter Precision naafdynamo (Seiran 24).

Of een 20" wiel met NuVinci N360 versnellingsnaaf (Alleweder A2).

Of, waar het mee begon: een geplooid voorwiel opnieuw maken. Puur voor het plezier en om het te leren.

Oude en nieuwe velg bij het herbouwen van een wiel.

En dat laatste wiel, daar gaat het om. Het wiel zat in een oude Giant sport-toerfiets van dochterlief. Die fiets was echt op. Alles was versleten. Ik kon blijven herstellen en vervangen. De fiets ging dus naar het containerpark, maar eerst moesten alle goede onderdelen eraf gehaald worden:

• een voorwiel met naafdynamo (juist, dat wiel dat ik zelf maakte)
• een vrij recent achterwiel (de cassette is wel versleten)
• Philips SafeRide koplamp en achterlicht, allebei voor naafdynamo
• binnen- en buitenbanden (pas vorig jaar op de fiets gelegd)

Voor het voorwiel en de verlichting vond ik al een nieuwe bestemming: een fiets met accuverlichting wordt hiermee geüpgraded.

Eerst wilde ik wel de staat van het wiel nagaan. En - wat ben ik goed - het wiel loopt nog zo recht als toen ik het assembleerde! Het enige wat ik deed, was de spaakspanning wat opschroeven: elke nippel ongeveer een hele slag (in vier keren). Nu is het klaar voor weer wat jaren gebruik. De Shimano HB-NX21 dynamo is echt een basismodel, maar ruim voldoende voor een stadsfiets. Na 14 jaar werkt die nog steeds feilloos, zonder enig onderhoud. Misschien is een SON wel beter, maar voor die toepassing maakt het echt geen verschil, behalve dat de prijs pakweg tien keer hoger ligt. En dit wiel was gewoon beschikbaar. Recyclage is prima, toch?

Wielen maken: retrospectie

Als je een wiel nodig hebt, dan koop je dat. Velg versleten, naaf stuk, ... meestal is een nieuw wiel hooguit even duur als de boel laten vervangen, want het inspaken kost ook tijd en geld.

Een standaardwiel maak ik dus niet. Ik zie er het nut niet van in. Tenzij, natuurlijk, indien het als oefening bedoeld is.

Als het 'specials' zijn, wielen die niet zomaar in de handel te krijgen zijn, wordt het een uitdaging. Dan ga ik aan het wielen vlechten. Leuk werk. Zen.
Je leert hoe een wiel werkt.
Je leert waar je op moet letten bij een fiets.
Dat het geen slechte zaak is om af en toe eens de spaakspanning te controleren.
Dat de slag uit een wiel halen vaak niet zo moeilijk is.

Specials dus. Een overzicht tot vandaag.

Giant fiets van dochterlief

Doel: een wiel (na een aanrijding) met naafdynamo opnieuw bruikbaar maken. Dit was een eerste oefening met beschikbaar materiaal. De uitdaging: valt met zo'n velg nog iets te doen?

Het gedemonteerde wiel

Tijdens het spaken

Oude vork als wielrichter

Het wiel heeft het toch een drietal jaren uitgehouden tot de verbinding op de velg loskwam. Nadien werd het wiel opnieuw gespaakt met een nieuwe velg.

Gforce trike

Doel: een naafdynamo inbouwen. Vooraan was dat uitgesloten wegens de enkelzijdige ophanging met een specifieke maat.

Shimano FH-C811 achternaafdynamo

eFAW (Flevobike Alleweder ofte A2)

Tussendoor: een euvel van de standaard velomobielwielen (bij vele modellen gebruikt). De spaakkoppen van de spaken op de binnenste flens, met de koppen aan de buitenkant, breken af.

Typisch probleem

De oorzaak: de flens is te dun, waardoor de knik in de spaak niet tegen de flens aan zit. Hierdoor worden de spaken onderworpen aan krachten waar ze niet voor ontworpen zijn.

De oplossing: spaakringen tussen de flens en de 'elleboog' in de spaak steken.

Messing ringen

Een behandeld wiel.

Het resultaat: nooit meer brekende spaken.

Doel: een NuVinci N360 naaf in een 406 velg inbouwen.

Alles nieuw: velg, spaken, nippels en naaf

Dit wiel vormde de grootste uitdaging. Ik wilde een bredere velg en die was niet zomaar te vinden. Het aantal spaakgaten moest dan ook nog overeenkomen met de naaf, die ik al liggen had. Tenslotte moest ik in dit geval de spaken zelf op lengte maken en er draad op rollen.

Trek Manhattan (stadsfiets) van zoonlief

Na een slippertje plantte hij zijn voorwiel in de wielkast van een geparkeerde auto. De knik in de velg was onherstelbaar.

Geplooide velg

Er moest een nieuwe velg in komen. Door het specifieke spaakpatroon - in groepen van 4 -, was een nieuw wiel niet evident. Daar bovenop ging het om een wiel met naafdynamo en rollerbrake. Dat is niet zo makkelijk te vinden. Die onderdelen zijn ook wat duurder en ze waren in goede staat.
De spaken en de naafdynamo werden opnieuw gebruikt.

Spaken overzetten

Wiel uitlijnen

R+M Birdy Speed

Doel: specifieke naafdynamo (Shutter Precision SV-8) inbouwen. Daarnaast kwam bij 'de Ligfiets' nooit een antwoord van de invoerder op de vraag naar leverbaarheid van een wiel met naafdynamo.

Links de SV-8 en rechts de originele naaf

Het resultaat

Challenge Seiran 24

Doel: ook weer een naafdynamo inbouwen. De donornaaf (SRAM d-Light D7) werd ingespaakt met behulp van de originele velg en spaken.

Demonteren van het (voor-)wiel

Tot op heden mag ik zeggen dat alle wielen het zonder problemen blijven doen. Enkel het allereerste (van de Giant van dochterlief) is nadien nog onder handen genomen. In dat geval mag het een wonder genoemd worden dat de velg het nog al die tijd uitgehouden heeft.

Nog een gevolg: op de Orca na zijn alle fietsen in huis nu uitgerust met een naafdynamo. Ik sta er nog verbaasd van als mensen niet op de hoogte blijken te zijn van het bestaan hiervan.

Wieltjes maken

Vakantie (eindelijk) en ik ga nergens heen, dus is er tijd voor andere leuke dingen, zoals wielen maken.

1. In de garage lag nog een 19 x 406 Van Schothorst veld, afkomstig van het originele achterwiel van eFAW. Dat wiel was voorzien van een Nexus 8 naaf, die helemaal op was. Het wiel is uiteengehaald en de velg was nog in goede staat. Dan had ik nog een voorwiel liggen, waarvan de trommelremnaaf nog heel behoorlijk was, maar de velg zodanig gecorrodeerd dat de nippels erdoor getrokken werden. Op die manier kon ik van twee slechte wielen weer één goed maken en zo ligt er een reservevoorwiel voor eFAW klaar.

2. Enkele jaren geleden herstelde ik een voorwiel met naafdynamo voor de studentenfiets van dochterlief. Nu was het zover versleten dat het onmogelijk nog te richten was. Een wiel met naafdynamo kost algauw € 80 of meer, terwijl ik voor zo'n € 16 een dubbelkamervelg kon halen bij de fietshandelaar. Al de rest, op één spaaknippel na, kon gerecupereerd worden.

In beide gevallen kon ik op dezelfde manier te werk gaan: de oude en nieuwe velg werden op elkaar gelegd en met vier korte spanriemen aan elkaar vastgelegd. Eerst werden de spaken van de onderste flens losgemaakt en overgezet op de nieuwe velg en dan die van de bovenste. Zo kon het spaakpatroon zonder enige moeite overgenomen worden.

Nadien werd elk wiel in de wielrichter gezet om verder te regelen en de spaken op spanning te brengen. Dit is een ideaal, ontspannend klusje om onder een lekker zomerzonnetje uit te voeren!

Beu

Een constante in het rijden met eFAW wordt gevormd door brekende spaken in de voorwielen. De mogelijke oplossing hiervoor was me ook al aangereikt: spaakringen. En voortdurend brekende spaken, een mens wordt dat beu...

Vandaag was het mooi weer (in vergelijking met de afgelopen weken dan toch), dus dit was het moment bij uitstek om het euvel aan te pakken. En het was nodig !

Dinsdagavond haalde ik een voorraadje spaakringen op bij een kennis: ik moest maar gebruiken wat ik nodig had. Dank je, Frank !

Dit hield in dat alle spaken die van buiten naar binnen gestoken waren in de binnenste flens één voor één uit het wiel moesten gehaald worden en weer op hun plaats moesten komen, maar dan voorzien van een ring tegen de kop. Het zag ernaar uit dat één ringetje per spaak zou volstaan.

Hier zie je het begin van het werk: al twee spaken zijn van een ring voorzien. Na gestaag doorwerken was uiteindelijk het hele wiel afgewerkt.

Ondertussen maakte ik van de gelegenheid gebruik om het wiel maar eens te richten. Na in de loop van bijna een jaar al een reek spaken vervangen te hebben en met het intensieve gebruik van eFAW in het achterhoofd, leek dat geen slecht idee.

Een wiel richten terwijl de zon lekker op je werkplek schijnt (werktafel in de tuin), da's aangenaam werken!

Nu wordt het afwachten of die ringen effect hebben. Ik veronderstel van wel, indien mensen die het kunnen weten dit als oplossing voorstellen.

De volgende mooie dag komt het rechterwiel aan de beurt.

wieltje herstellen: bedenking

Er kwamen enkele reacties binnen - ook mondeling - op de post over het herstellen van een geplooide velg, in de stijl van: je hebt moed om zo'n wiel te herstellen. Akkoord, het is zeker niet perfect geworden. De bedenking is dat het wiel bedoeld is voor een studentenfiets ! Dat wil zeggen: een fiets die in een open fietsenrek gestald wordt, langs de straatkant (de Arteveldehogeschool aan Sint-Anna beschikt niet over een fietsenstalling !), en waar andere studenten meestal niet zachtzinnig met hun stalen ros omgaan. In die omstandigheden ziet elke fiets af en het is er aan te merken: de aansluiting van de achterderailleurkabel aan de triggers is bijna doorgetrokken. De stelschroef waar die kabel in de bediening komt is ook stuk (nog een klus voor binnenkort). De bel is krom, de spatborden zijn vervormd, ...

Zo bekeken is een licht wiebelend wiel - amper merkbaar - niet direct een probleem. De eigenares van de fiets heeft er ook geen bezwaar tegen en vooral: het licht werkt en doet dat onder alle omstandigheden !

De fiets is het eigendom van mijn dochter, die zoals de meeste tieners niet echt doorheeft hoe een fiets werkt. Het is de taak van de mecanicien van dienst, ondergetekende, om de staat van werking van de fietsen van zoon en dochter na te gaan. Pas dan blijkt dat een rem het niet meer doet, dat banden te weinig druk hebben, dat licht het niet meer doet, ... Vandaar dat de componenten naar mijn mening ook niet perfect hoeven te zijn: de gebruikers hebben daar toch geen waardering voor. Life can be hard.
Pas als er echt niet meer mee te rijden valt, zal ik het te horen krijgen. Anticiperen dus en inschatten hoe goed het moet worden. De nadruk ligt bij een studentenfiets eerder op "onverwoestbaar" en "eenvoudig maar degelijk" en niet zozeer op de laagst mogelijke weerstand, efficiëntie, esthetiek en dergelijke.

Eén afspraak is gemaakt omwille van bewustmaking: een bekeuring voor niet-werkende onderdelen (waarvan het defect me niet gemeld is) is voor eigen rekening...

wieltje herstellen

De nieuwe naafdynamo moet dus in een wiel komen. Dat zette me aan het denken: op zolder ligt nog een oud wiel, dat een ongeval niet overleefd had. Daar viel wel wat mee te doen - niet voor de trike, maar toch.

Donorwiel, gedemonteerd

Die naaf (Shimano HB-NX21) - en misschien ook de spaken (Sapim) - kon wel gecombineerd worden met het wiel van een oude fiets, stijl Hollandse fiets, die zoonlief geconfisceerd heeft. Maar dan, tijdens het zoeken naar een handleiding voor het spaken van een wiel, vond ik een hint om een velg te richten. Dus waarom niet ? De velg die je hierboven ziet, kreeg ik weer bijna vlak. 

Hoe: eerst en vooral door ze op een vlakke ondergrond te leggen (het terras is vlak genoeg) en op de bulten te gaan staan. Om de velg vlak te krijgen, moet je iets overbuigen, dus werden de laagste punten (2) op blokken gelegd, waarna mijn geringe gewicht het verder buigen bewerkstelligde. Dat moest geleidelijk, anders kon de velg dichtknikken.

Het is in elk geval een mooie oefening in de edele kunst van het wielen maken, toch ?

Alle onderdelen werden net gemaakt (op de bovenstaande foto is de naaf al mooi opgepoetst) en het werk werd aangevat.

Fase 1: 9 spaken van buiten naar binnen

Eén probleem: aangezien ik eerst niet van plan was om het wiel te herstellen, had ik niet gekeken hoe het gespaakt was... Dus was het zoeken en proberen, maar stilaan kreeg het weer de vorm van een fietswiel.

Fase 2: nu zitten er aan beide kanten 9 spaken in

Met veel geduld - sommigen noemen dit zen - en herbeginnen, zoeken en nadenken, kwamen de spaken op hun plaats terecht. De tijd ging snel voorbij, maar eigenlijk is het wel een aangenaam werk.

Fase 3: 27 spaken. Nog 9 te gaan.

Nu zitten ze er alle 36 in en ziet de vorm er ook OK uit. In de loop van de week moet het wiel dan gericht worden: eerst de hoogteslag eruit halen, dan de zijdelingse slag, dan eventuele knikken bijwerken en hopen dat alles goed komt.

Dit wiel zou terecht moeten komen in de oude Giant fiets van dochterlief, die problemen ondervindt met haar versleten zijloper.